City2Cities festival in Utrecht: een avond met Nick Cave en Eleanor Catton

Op vrijdag 15 mei en zaterdag 16 mei vond voor de vijfde keer het Utrechtse literatuurfestival City2Cities plaats. Het festival, een initiatief van Het Literatuurhuis, schenkt de aandacht en het woord aan nationale en internationale auteurs. Elk jaar strijkt het festival neer op een andere locatie. Dit jaar in het oude postkantoor van Neude. Tot een paar weken geleden leek het erop dat de vrijdagavondprogrammering niet uitverkocht zou raken. Maar daar kwam héél spoedig verandering in toen bekend werd gemaakt dat Australische rocker Nick Cave het festival zou openen. Cave lijkt misschien niet de meest logische eregast op een literatuurfestival. Hij heeft weliswaar 17 studioalbums en een paar filmsoundtracks op zijn naam heeft staan, maar daar staan ‘slechts’ drie boeken tegenover. Maar dat lijkt niemand te deren. Vooral zijn honderden Nederlandse fans niet.

Het schrijven van boeken mag dan een nevenactiviteit zijn voor Nick Cave, toch doet dat niet af aan het enthousiasme waarmee de boeken worden ontvangen. In 1989 schreef hij zijn eerste boek “And the Ass Saw the Angel”, een boek dat handelt over flink wat Bijbelthematiek en het onvermogen van mensen om empathie voor elkaar op te brengen. In 2009 schreef hij “The Death of Bunny Munro” over een uitgerangeerde rockster die zichzelf langzaam dood neukt, drinkt, spuit en snuift. Nu is daar derde boek “The Sick Bag Song”: een poëtisch werk dat zich laat lezen als een liefdesbrief/lied aan zijn vrouw, geschreven tijdens zijn Noord-Amerikaanse tournee van 2014. Het leeuwendeel schreef Cave op de typische kotszakjes uit vliegtuigen en daar ontleent het boek dan ook zijn naam aan.

Na een werkelijk eindeloze openingsspeech van wethouder Magriet Jongerius gaat schrijver Abdelkader Benali in gesprek met Nick Cave. Cave geeft wel een disclaimer door te zeggen dat hij druk aan het toeren is en dat zijn management het een goed idee vond om hem op z’n vrije dag op dit festival te plannen, en dat als hij misschien een tikje ‘hysterical, confused or over emotional’ overkomt het ongetwijfeld daar mee te maken heeft. Misschien is het te danken aan de geëngageerde en enthousiaste Abdelkader, maar het blijkt een onnodige waarschuwing te zijn.

Abdelkader toont zich een goed ingelezen interviewer en stelt een vraag die veel fans van Cave zich vast wel eens hebben gesteld: wat is het verschil tussen het schrijfproces van een songtekst of een boek? En wanneer wordt het duidelijk welke van de twee het wordt?

Ook refereert Benali naar de recent uitgebrachte documentaire “20.000 days on earth” waarin Nick Cave wordt gefilmd op zijn twintigduizendste dag op aarde en vertelt over zijn verleden, heden en toekomst. Daarin vertelt hij dat zijn vader docent Engels was op een middelbare school en dat hij hem ooit Vladimir Nabokov’s “Lolita” voorlas. Dat maakte veel indruk op Cave, niet vanwege het werk maar door te zien wat het voorlezen van dat boek deed met zijn vader. Hij mocht dan een simpele docent Engels zijn – dat voorlezen van “Lolita” deed Nick Cave vermoeden dat zijn vader heimelijk zelf schrijver wilde zijn. Misschien verwacht, misschien niet, vraagt Benali Cave of hij er zelf een stukje uit voor wil lezen. Dat wil hij. “Lolita, light of my life, fire of my loins. My sin, my soul, Lo-Lee-Ta…” galmt Caves donkere basstem in een oud postkantoor in Utrecht.

Benali stelt goede vragen. Cave beantwoordt ze inhoudelijk én humoristisch. Hij vraagt op een gegeven moment aan het publiek of we allemaal weten wat een ‘sick bag’ is. Het antwoord luidt ja en Benali vermeldt er bij dat wij het een ‘kotszakje’ noemen. In Caves herhaling lijkt dat nog het meest op ‘klootzakje’ met een Russisch accent. Maar hoe netjes en grappig Cave ook is – hij blijft toch de eigenwijze arrogante rockster. Dat wordt al te duidelijk wanneer een dame uit het publiek vraagt of Cave ook van Australische literatuur houdt. Hij lacht een beetje not amused en zegt: “Sure, why not?”. Hij geeft tóch een voorbeeld van een boek en auteur waar hij fan van is en Benali vult hem meteen aan door het publiek te vertellen hoe het boek in het Nederlands heet en door welke uitgever het is gepubliceerd. Cave neemt het woord weer en vertelt wat hij zo goed vindt aan het boek en ook dat vult Benali aan. “Oh, he wants his own five minutes.” , sneert Cave richting de zaal. Ach, je bent een wereldberoemde rockster of je bent het niet…

Na het interview en de Q and A van het publiek behartigt Benali de belangen van de fans door Cave te vragen of hij wil signeren. Het positieve antwoord zorgt ervoor dat ze zaal bijna meteen voor de helft leegloopt om maar op tijd te zijn in dat gedeelte van het gebouw waar de felbegeerde krabbels straks uitgedeeld gaan worden. Die krabbel is voor zo’n 40 procent van de bezoekers het absolute hoogtepunt van de avond en besluit daarom de rest van het programma te laten voor wat het is. Zo krijgt het oude postkantoor zijn karakteristieke rust weer terug.

Het mag dan een stuk minder druk zijn dan voorheen, maar de volgende spreker is absoluut niet minder interessant. De tweede grote internationale auteur van de avond is Eleanor Catton, die in 2013 op 28-jarige leeftijd als jongste persoon ooit de The Man Booker Prize (grootste Engelstalige literatuurprijs) kreeg uitgereikt. Die prijs won ze met haar tweede roman “The Luminaries” (In het Nederlands vertaald als “Al wat schittert”). Ook bij dit gesprek is Benali de interviewer. En ook bij dit gesprek weet hij zijn enthousiasme voor het boek goed over te brengen op het publiek.

The Luminaries” gaat over een stadje in Nieuw-Zeeland waar in 1860 de goudkoorts in volle gang is. Om wat specifieker te zijn: het is een thriller. Eén van de goudzoekers is vermoord en er zijn twaalf mogelijke daders. Catton raakte geïnspireerd door software waarmee je kunt zien op welk moment en waar welke sterren te zien waren en zullen zijn aan de hemel. Met deze astronomische informatie over het goudzoekersdorpje in Nieuw-Zeeland schrijft ze haar plot. De karakters uit het dorpje dicht ze de archetypische kwaliteiten van de twaalf sterrenbeelden toe.

Een groot deel van het gesprek tussen Catton en Benali gaat over de positie van de vrouw. Catton heeft namelijk kritiek gekregen op het feit dat de vrouw hevig ondervertegenwoordigd is in haar boek: 2 vrouwen ten opzichte van 10 mannen. Maar voor Catton zelf was het ideaal, met maar twee hemellichamen die vrouwelijke connotaties hebben (de maan en venus) ten opzichte van verder allemaal hemellichamen met mannelijke connotaties, sluit deze karakterisering perfect aan op de karakters en sekserollen in haar boek. Tot overmaat van ramp zijn Cattons vrouwen niet alleen ondervertegenwoordigd: één van hen is ook nog een prostitué. De sterke vrouwen in Victoriaanse romans verworden bijna altijd tot tragische vrouwen. Volgens Catton omdat men het idee van een zelfstandige en sterke vrouw gewoon weg niet aankon.

Verder merkt Benali op dat Catton vaak gebruik maakt van de wij-vorm in haar boek. Ze zegt dat zeer bewust te hebben gedaan omdat ze zich er over verbaast hoezeer de ik-vorm in de 20ste eeuw de intrede heeft gedaan en daarna het meest gebruikt is. Dat het lijkt alsof er een soort van aversie is voor een stem die ons omschrijft – want wie kan dat beter dan wij zelf? En hoezeer de ik-vorm ook persoonlijke reflecties mogelijk maakt die anders verborgen blijven, het zorgt voor het onderbelichten van andere zaken. Want hoe kan je tot een waarheid komen, of op zijn minst een feit, wanneer er maar één invalshoek is?

De kwestie van de invalshoeken is ook op het City2Cities festival aan de orde: De vrijdagavond kende veel meer auteurs dan de twee die in dit verslag worden genoemd. Maar met de subjectieve blik van de ik-vorm valt nou eenmaal niet alles te registreren en daarom hangt mijn oordeel over het festival geheel en al af van de twee schrijvers die ik heb zien spreken. Zo is het voor mij de waarheid dat de vrijdagavond van het City2Cities-festival in 2015, absoluut de moeite waard was. Daarop baseer ik dan ook mijn advies voor volgend jaar: neem een kijkje op dit literaire festival. Want bekend of onbekend, gelezen of nog niet: de auteurs die hier staan hebben allemaal iets te zeggen wat zonder meer de moeite waard is.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.