Verslag Belle van Zuylen-lezing: Rita Monaldi en Francesco Sorti in Utrecht

De auteurs tijdens hun lezingOp donderdag 11 december was het zover: de vierde Belle van Zuylen-lezing met het Italiaanse schrijversechtpaar Monaldi en Sorti. Het thema van de avond was De ring van Moebius ofwel Van de Geschiedenis en de Roman (om maar te zwijgen van de filosofie). De lezing die door Monaldi en Sorti werd gegeven, was geheel in het Italiaans. De moderator van de avond was de schrijfster Rosita Steenbeek, bekend van haar boeken over het dolce Italië. Simultaan kwam de Nederlandse vertaling op een enorm beeldscherm naar voren wat de lezing een multimediaal karakter gaf. De locatie voor deze avond was de Sint Jans-kerk in Utrecht.

Inspirerend. Dat is het woord waarmee ik deze twee Italiaanse schrijvers en hun boeken kan omschrijven. Maar ook prikkelend. Sinds 2002 maakt dit schrijversechtpaar uit Italië furore binnen de literaire wereld. Frappant is het feit dat hun boeken in meer dan 20 talen vertaald zijn en hun boeken in minstens 60 landen uitkomen. Behalve in hun vaderland Italië.
Hun boeken zijn voor het eerst in Nederland verschenen, bij uitgeverij De Bezige Bij met Jan van der Haar als vertaler. Daar zijn de schrijvers trots op. De schrijvers zijn ervan overtuigd dat cultuur en literatuur een grote rol spelen in het leven in Nederland.

Rita Monaldi begon de lezing met de stormachtige verbintenis tussen Geschiedenis en de roman. Francesco Sorti en zij wisselden elkaar moeiteloos af. Het geheel liep zo vloeiend in elkaar over dat hun verhaal zelf een ring van Moebius leek te zijn geworden (de ring van Moebius heeft een aparte vorm. Het is een gesloten band die een halve slag om zijn as draait, waarbij niet duidelijk is wat de boven- of onderkant is. Het staat symbool voor de niet alledaagse gebeurtenissen in het leven).

Zij stelden de aanwezigen op de hoogte waarom zij als schrijvers voor de historische roman hebben gekozen om hun verhaal te vertellen in plaats van een essay. Essays pretenderen volledig te zijn en iets van de waarheid in pacht te hebben terwijl romanschrijvers een verhaal vertellen. Niemand kan in hun ogen het spreekgestoelte beklimmen en ‘de’ waarheid verkondigen maar men kan wel iets vertellen over hoe men tot die waarheid is gekomen. Essayschrijvers baseren zich vaak op vorige, oudere artikelen in plaats van ad fontes te gaan. Oprecht gaven de schrijvers toe dat hun boeken een kant van het verhaal van de waarheid vertellen. Er zijn verschillende wegen die naar Rome leiden maar er zijn even zovele wegen naar de waarheid, lijken ze daarmee te zeggen. Als lezer word je uitgenodigd je eigen weg naar de waarheid te volgen.

We zouden in onze tijd alert moeten blijven en onze authentieke nieuwsgierigheid de kost moeten geven. In iedere eeuw zouden we ons moeten afvragen wie er baat hebben bij bepaald gewin en wie de macht heeft om bepaalde zaken te verdoezelen. Deze oproep voelde als een noodkreet om een bepaalde cultuur in stand te houden.
Monaldi en Sorti hechten veel waarde aan Cultuur en Literatuur, die met hoofdletters, met name die vormen die de mens verheffen. Met populaire of massacultuur hebben zij niet veel op. Bepaalde vormen daarvan zien zij als leidend tot vervlakking van de cultuur en de maatschappij. Terloops geven ze wat uitgevers van Italië een veeg uit de pan omdat deze geen verkondigers van nieuwe ideeën meer zijn.

Met hun boeken proberen Monaldi en Sorti te waarschuwen voor het verkwanselen van het denken. Hier komt de polyptiek ook weer om de hoek kijken. We moeten niet in de diepe, duistere betekeniskrochten afdalen door esoterische of pseudowetenschappelijke werken waarin we ons verliezen in details maar juist opstijgen. Het schrijven van ‘veelluiken’ geeft een totaalblik.
Aan het einde van de lezing komen de schrijvers terug bij de vraag waarom ze geen essays schrijven maar historische romans. Filosofisch beschouwend draaien ze de vraag om: Hadden essayschrijvers niet beter fantasieromans kunnen schrijven?

Aan het einde van de lezing demonstreert Francesco Sorti een knap staaltje van symboliek. Van een vel papier weet hij twee in elkaar verwrongen ringen te knippen die hij vervolgens de zaal laat doorgaan. Rosita Steenbeek stelt de schrijvers dan de volgende vragen:

Zijn jullie samen ook een ring van Moebius? Zetten jullie zo niet jullie huwelijk op het spel?
Monaldi & Sorti: Nee. Heel af en toe hebben we ruzie tijdens het schrijven. Bij de eerste roman vlogen er wat borden door de lucht. Maar doordat we veel archieven doorzoeken is het juist fijn om met zijn tweeën te werken. Zo kun je dat juist beter volhouden en kun je een aanvulling op elkaar zijn.

Jullie staan bekend als grondige en kritische onderzoekers. Zoeken jullie ook naar manieren om gepubliceerd te worden in het vaderland?
Monaldi & Sorti: Het initiatief moet van Italië komen.

Zelfs geen kleine uitgeverij in Italië die zijn slag zou kunnen slaan?

Monaldi & Sorti: Het zou zelfmoord voor die kleine uitgeverijen zijn want de media willen niet over hen schrijven.

Is Italië wel onderdeel van Europa?

Monaldi & Sorti: Er zijn ook Duitse auteurs die succes hebben in het buitenland maar in eigen land genegeerd worden.

Hebben jullie er geen moeite mee dat jullie niet (meer) in jullie eigen taal gepubliceerd worden?
Monaldi & Sorti: We hebben geen andere keus. We denken aan onze vertalers als we met zinnen bezig zijn. De vertalers zijn onze grootste bondgenoten.

Het is mysterieus en fascinerend dat jullie nu ook filosofische boeken gaan schrijven. Worden filosofische boeken dan ook thrillers?
Monaldi & Sorti: Het worden niet letterlijk filosofische werken maar bredere historische thema’s die meer met wereldbeschouwing te maken hebben, met Weltanschauung. Een mysterieus wereldprobleem is altijd een thriller.

Het begon allemaal met hun Imprimatur, het eerste deel van een zevendelige ‘polyptiek’. Bewust noemen de schrijvers dit geen ‘reeks’ of ‘cyclus’ omdat deze begrippen bijvoorbeeld een ondubbelzinnig voortschrijden van het begin naar het eind zou inhouden. Een polyptiek heeft een extra niveau, een totaalblik, iets wat in de afzonderlijke delen niet te achterhalen zou zijn. Het ligt niet in een van de delen besloten maar bestaat alleen in het totaal.
Dit geldt voor de eerste drie delen van het zevenluik Imprimatur, Secretum en Veritas. Deze drie boeken tezamen vormen een trilogie op zich. Uit dit drieluik zal een filosofisch vierluik volgen. Nu zijn de schrijvers met een nieuwe polyptiek begonnen met De twijfel van Salaï en hun nieuwste aanwinst Het ei van Salaï die nu verkrijgbaar is.

Voor hun boeken zijn de schrijvers jarenlang in archieven gedoken. Een van hun wapenfeiten is dat ze grondige onderzoekers zijn. Dat is ook aan het resultaat af te lezen. Prachtige beschrijvingen van gerechten die de pausen genoten en oog voor de kleinste details. Het meest deskundig zijn de historische feiten die werden afgestoft en vanuit een nieuw perspectief belicht. Wat dan boven komt drijven, wordt niet door iedereen gewaardeerd.
Imprimatur handelde over Paus Innocentius XI die de oorlog van de protestantse Willem III van Oranje financierde. Het Vaticaan was daar zichtbaar niet van gecharmeerd. Hoewel de exacte reden niet helemaal duidelijk is, ging de heiligverklaring van deze paus niet door. Er ging wel meer niet door want Imprimatur, wat na de derde druk uitverkocht was in Italië, werd niet meer herdrukt door de Italiaanse uitgeverij Mondadori.

Ook in Secretum en Veritas worden nieuwe feiten gepresenteerd. In Secretum worden vraagtekens gezet bij de opvolging van de toenmalige Koning van Spanje, Karel II van Habsburg. Als de opvolging inderdaad zo is verlopen zoals Monaldi en Sorti het in hun boek hebben gepresenteerd, dan betekent dit dat de huidige koning van Spanje, Juan Carlos, ten onrechte koning is. Ook Veritas zit vol mysteries die de loop van de geschiedenis bepalen.

De hoofdpersoon van dit drieluik is de verfijnde en scherpzinnige castraatzanger annex diplomaat genaamd Atto Melani. Dit personage staat in schril contrast met het personage van de nieuwe polyptiek van Monaldi en Sorti, Salaï. Atto en Salaï zijn tegenpolen, waar de een verfijnd is, is de ander onbehouwen. Wat beide personages gemeen hebben is dat ze een gezonde dosis nieuwsgierigheid hebben en geen genoegen nemen met oppervlakkige verklaringen.

Dat is ook de boodschap wat Monaldi en Sorti ons lijken te willen meegeven. De echte waarheid zul je nooit vinden maar je moet je ervan bewust zijn dat je altijd een laagje dieper moet gaan.
Aan het einde van de avond kreeg ik de gelegenheid ze welgeteld een vraag te stellen. Ik vroeg of het niet frustrerend was dat sommige mensen niet open lijken te staan voor de zaken die hun boeken voor het voetlicht brengen. Ze antwoordden nadat ze samen overlegd hadden als volgt: The philosopher Erasmus said this already and we put this in our book Secretum. The world is like a stage, a stage of comedy. If you dare to unveil the actors, put off their masks, everybody is against you because they want to believe in the fiction.

Zo zit in ieder van hun boeken wel een levenswijsheid verborgen.

Klik hier voor de recensie van De twijfel van Salaï. Binnenkort zal de recensie van Het ei van Salaï ook op deze site verschijnen.


Lees “De Twijfel van Salaï” zelf

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.