Leesvaardigheid van jongeren daalt. Nou en?

Volgens het PISA-onderzoek keldert de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren. “Nou en?”, vragen sommigen zich af. En als het al een probleem is, wat wil je eraan doen dan? “Pubers pushen iets te doen? Vergeet het maar!”

De PISA-scores hebben de tongen wel los weten te maken. Hoewel het inhoudelijk nogal naar is (leesvaardigheid jongeren keldert) zet het mensen wel aan het denken over de waarde van lezen. Het roept overpeinzingen op over de manier waarop leesvaardigheid gestimuleerd kan worden. Er is discussie en dat is, mits goed gevoerd, winst.

Niet iedereen lijkt het echter helemaal goed begrepen te hebben. Als je iets niet begrijpt, kun je twee dingen doen. Je houdt je stil en hoopt dat niemand het doorheeft, of je stelt een vraag.

Leroy Evers koos de laatste (en slimme) mogelijkheid. Hij stelde op Facebook een vraag:
“Waarom legt men zo de nadruk op jongeren die geen boeken zouden lezen? Toen ik 15 was las ik geen boeken! Ze waren saai, doodsaai! Kom op zeg, als je 15 bent, heb je wel wat beters te doen! Waarom de nadruk leggen op jongeren? Gaat dit om taalvaardigheid? Nou, ik denk het niet! Zeg eens tegen een puber, dat hij/zij MOET lezen! Nee, in de meeste gevallen werkt dat niet. Ik snap van die hele ophef niks!

Als ik het over mezelf spreek; ben ik op latere leeftijd gaan lezen. Als puber, heb je het echt veel te druk met andere zaken – uitzonderingen daargelaten. Wat een ophef! Ja hoor, pubers pushen iets te laten doen? Vergeet het maar!”

Facebook-post van Leroy Evers (geplaatst met toestemming)

 

Denkfout

Het moge Leroy vergeven worden, maar in mijn ogen maakt hij een enorme denkfout. De nadruk wordt er namelijk niet zozeer op gelegd dat jongeren geen boeken zouden lezen. PISA toont aan dat het steeds minder wordt. Zou de lage liefde voor lezen jaar op jaar stabiel zijn, dan zou er (een stuk) minder aan de hand zijn geweest.

Vrij lezen leidt aantoonbaar tot hogere scores op tekstbegrip, woordenschat en grammatica. Je wordt er slimmer van.

Maar dat is niet zo. Jongeren lezen minder, minder en minder. En dat is, inderdaad, een probleem. Een groot probleem. De eisen die onze moderne maatschappij stelt aan de leesvaardigheid worden namelijk steeds groter. Minister Van Engelshoven van Onderwijs:  “Een tekort aan deze vaardigheden vormt een barrière om zelfstandig mee te doen in onze maatschappij.” (Trouw, 18 maart 2019)

Maryanne Wolf is een expert als het gaat over lezen. Ze zou er een boek over kunnen schrijven. Sterker nog, dat heeft ze gedaan. Zij is duidelijk over wat je nodig hebt om goed te leren lezen: oefening, oefening en oefening.

Doordat jongeren minder lezen, hebben ze dus minder oefening. Daardoor neemt de leesvaardigheid van jongeren steeds meer af. Als de eisen aan de leesvaardigheid toenemen en je niveau afneemt, ontstaat er een gat. En dat gat wordt steeds groter.

Geke van Elzen, van de Stichting Lezen en Schrijven is duidelijk: “Dat bijna een kwart van het aantal jongeren een leesachterstand heeft, is zorgwekkend. Zij lopen een groot risico om later laaggeletterd te worden. Om laaggeletterdheid in de toekomst juist te voorkomen, is het nodig dat we meer investeren in taal-, lees- en schrijfonderwijs op school.”

Saai leesonderwijs: gevecht om leesvaardigheid van jongeren

Saai leesonderwijs opent deuren. Bijvoorbeeld naar boeken die je wél spannend vindt.

Dat ik door de leeslijst een decennium lang geen boek meer aangeraakt heb, heb ik op deze site al vele malen toegegeven. Maar ik las wél enorm veel. Geen boeken, maar ik heb oneindig veel uren zitten lezen in de handleidingen, tutorials en walkthroughs van computerspellen waar ik verslaafd aan was. Ook die worden tegenwoordig amper meer gelezen. Zelfs de grootste game-fanaat leest een tips-n-tricks-document niet meer. YouTube is voor de nieuwe generatie de nieuwe bron van informatie.

Behalve boeken, lazen “wij” vroeger ook stripboeken en tijdschriften. Maar ook die worden zeldzaam. Ook hier hebben YouTube (en anime) het overgenomen. Niet onbegrijpelijk, want de online video’s hebben nu eenmaal meer actie en trekken de aandacht een stuk meer.

Hoewel aantrekkelijk, helpen deze video’s de leesvaardigheid van jongeren niet om tot volle rijping te komen. Het saaie onderwijs, met haar verplichte boekenlijst, lijkt soms het laatste wapen te zijn in het gevecht om de leesvaardigheid van jongeren te stimuleren.

Terug naar de steentijd?

Zo erg is het dus, spreekt opa, met de leesvaardigheid. We zijn teruggevallen naar de prehistorie, waarin de “orale overlevering” de belangrijkste bron is van informatie. Met zijn allen in een grot, rondom een vuurtje, waarbij een van de stamleden vertelt over dat-wat-belangrijk-is

Goed, dat laatste is een grapje. Feit is echter dat de kloof tussen de leesvaardigheid en de complexiteit van de maatschappij alleen maar toeneemt.

Voorbeelden zijn eindeloos: denk aan de verwoede discussies op social media over iets dat iemand in een krant gezegd zou hebben. Discussies die vaak zeer weinig te maken hebben met datgene wat er daadwerkelijk in de krant staat. Of pak een willekeurige brief van de overheid. Studiefinanciering aanvragen? Succes. En wat te denken van de uiterst informatieve (not) informatie op de site van de belastingdienst?

Ik heb daar al enorme moeite mee, en ik lees 100+ boeken per jaar. Hoe moet dat dan met de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren die amper meer een tijdschrift open slaan.

Hoezo: “Je kunt ze niet dwingen”?

Dus, Leroy, om antwoord te geven op de vraag “Waarom legt men zo de nadruk op jongeren die geen boeken lezen” is duidelijk. Omdat het belangrijk is voor hun toekomst om goed te leren lezen.

Het andere element van je post gat over het dwingen. Probeer een puber te dwingen een boek te lezen. Dat gaat niet lukken. Daarop heb ik een meervoudig antwoord.

Ten eerste: je kunt ze wel degelijk dwingen.

Denk je echt dat ik, of welke generatiegenoot ook, spontaan 10 boeken in het Engels zou lezen en 15 in het Nederlands, als me dat niet zou zijn opgelegd door de leraar. Simpelweg omdat ik anders mijn diploma niet zou halen?

Dwang is niet altijd nodig om iemand aan het lezen te krijgen. Vaak hoef je enkel ruimte te bieden.

En het ging niet om makkelijke boeken. “Hamlet”, in de oud-Engelse versie is verre van makkelijk te lezen. “De Aanslag” van Harry Mulisch vond ik oer-saai. Ik zou nooit voorbij pagina 10 zijn gekomen. Om over dat deprimerende “Het Bittere Kruid” van Marga Minco maar te zwijgen. En wie heeft ooit verzonnen dat ik zo nodig iets moest leren over ons koloniale verleden door me “Oeroeg” van Hella S. Haasse door de strot te duwen.

En toch heb ik het allemaal gelezen. Ik heb die voldoende behaald. En nu ik wat ouder ben, snap ik de waarde van deze boeken.

Het tweede deel van mijn antwoord zal je meer geruststellen. Ik denk dat je helemaal niet HOEFT te dwingen, als je maar de juiste randvoorwaarden biedt. Biedt jongeren de ruimte om te lezen. Op school. Niet op basis van een voorgeschreven lijst, maar door in het lesrooster “vrije leestijd” in te plannen, waarin je mag lezen wat je wilt. Door er een mini-presentatie aan te koppelen maak je het allemaal wat minder vrijblijvend. Maar als jongeren zélf hun boeken mogen kiezen, lezen ze maar wat graag. De populariteit van YA laat dat -denk ik- heel duidelijk zien.

De Stichting Lezen over vrij lezen: “Het gunstige effect van vrij lezen wordt sterker naarmate het gedurende een langere periode gebeurt: vrijlezenprogramma’s die meer dan een jaar lopen, zorgen vrijwel zonder uitzondering voor hogere scores bij tekstbegrip. Vrij lezen is ook effectief voor andere onderdelen van de leesvaardigheid, zoals de ontwikkeling van de woordenschat, grammatica en schrijven.”

Tijd voor actie

Kortom, de ontlezing onder de Nederlandse jongeren is een probleem. Vooral voor henzelf. Dat hebben ze natuurlijk nog niet door. En natuurlijk “hebben ze wel leukere dingen te doen”. Op je 15e is je brein nog niet helemaal uit-ontwikkeld. Vooral het langetermijndenken moet nog rijpen, je brein is pas helemaal volgroeid op je 25e.  Dat is ook de reden dat ze geholpen moeten worden om te lezen. Omdat ze daar op volwassen leeftijd de vruchten van plukken.

Over Jeroen L

Eén van de oprichters van LekkerLezen.net. In het dagelijks leven actief als bedrijfskundige/docent, 's avonds het liefst met de neus in een goed boek!

2 reacties

  1. Met veel plezier las ik de column van Jeroen L, op lekkerlezen.net, met de titel: “Leesvaardigheid van jongeren daalt. Nou en?”
    Jeroen L, wenst daar voor mij, klaarblijkelijk, een beetje anoniem te blijven. Dat is zijn goed recht, maar, aan de andere kant, maak ik geen deel uit van lekkerlezen.net… of nu toch wel?
    Tóch is het wat opvallend. Maar ik dwaal af, en dat moet ik niet doen.

    Je weet inmiddels wie ik ben, en dat is goed. Je ontdekte mijn gestarte discussie op de FaceBook pagina: Samenlezenisleuker. Je vroeg mij, of ik het goed vond, of je aandacht zou mogen besteden aan dit onderwerp in je volgende column, onder vermelding van mijn volledige naam; en ja dit mocht.

    Met veel plezier las ik je column. Maar, jammer dat je het nu al gepubliceerd hebt, want ik ontdekte tóch wat foutjes is je tekst. Dat komt jouw professionaliteit niet ten goede, moet ik zeggen. Dat is jammer, zoals ik al zei, maar helaas: te laat.

    Graag maak ik van de gelegenheid gebruik, om je hier dan maar even op wat foutjes te wijzen, die toch nog ergens zijn blijven hangen. Misschien las je er finaal overheen? Geen nood, Jeroen.
    Ik ga je helpen.

    Het eerste wat ik tegenkwam, als ik je mag citeren, is het volgende:

    “Doordat jongeren minder lezen, hebben ze dus minder oefening. Daardoor wordt de leesvaardigheid van jongeren steeds meer af. Als de eisen aan de leesvaardigheid toenemen en je niveau afneemt, ontstaat er een gat. En dat gat wordt steeds groter.”

    Jeroen, geeft niks, alle begin is lastig.
    Wat bedoel je met: “Doordat jongeren minder lezen, hebben ze dus minder oefening. Daardoor wordt de leesvaardigheid van jongeren steeds meer af.”

    Het lijkt mij een logisch gevolg, dat als jongeren minder lezen, ze ook minder een geoefende lezer zullen worden. En, als je ook het woord “dus” in de zin nou eens verwijderd … en, ik mis ergens het woordje “neemt” … Nou, weet je wat Jeroen, schrap die hele zin maar! Ik kom er niet uit. Dat is echt veel beter. Maar, leg mij eerst eens uit, hoe iemands niveau zou kunnen afnemen, als de eisen aan de leesvaardigheid toenemen? Kortom, als er, – om maar een voorbeeld te noemen – minder auto’s op onze wegen zouden rijden, ik dommer word omdat ik dan minder met verkeerssituaties in aanraking kom. Snap je wat ik bedoel? Of- ik snap jou niet?

    Nog een citaat, mag dat?

    “Dat ik door de leeslijst een decennium lang geen boek meer aangeraakt heb, heb ik op deze site al vele malen toegegeven. Maar ik las wél enorm veel. Geen boeken, maar ik heb oneindig veel uren zitten lezen in de handleidingen, tutorials en walkthroughs van computerspellen waar ik verslaafd aan was. Ook die worden tegenwoordig amper meer gelezen.”

    Jeroen, beste mijnheer “L”, je benadrukt, om jezelf eerst maar gemakshalve als voorbeeld te stellen, wat ik nogal zinloos vind, dat je zelf een hekel had aan het lezen van boeken. Je greep naar handleidingen, die je las. Dit waren vast jouw handleidingen, waarin duidelijk staat uitgelegd hoe meneer “L” moet worden bediend. Misschien, is het een goed idee, om in jouw volgende column eens aandacht te besteden aan jouw handleiding? Je schreef, dat alle handleidingen tóch wel op YouTube staan. Heb je misschien de link voor me? Ik kan jouw handleiding daar toch echt niet vinden.

    Vindt je het goed dat ik je weer even citeer?

    “Terug naar de steentijd?
    Zo erg is het dus, spreekt opa, met de leesvaardigheid. We zijn teruggevallen naar de prehistorie, waarin de “orale overlevering” de belangrijkste bron is van informatie. Met zijn allen in een grot, rondom een vuurtje, waarbij een van de stamleden vertelt over dat-wat-belangrijk-is
    Goed, dat laatste is een grapje. Feit is echter dat de kloof tussen de leesvaardigheid en de complexiteit van de maatschappij alleen maar toeneemt.”

    Wat is het e-mailadres van jouw grot? Bijna ironisch, dat je dit schrijft bij wijze van grap, van mijn inziens hét kaliber: gespeeld grappig. Jouw stenen-tijdperk-humor is mij veel te hard! Keihard!

    Nog maar een citaat, want hier kom ik echt niet uit:

    “Voorbeelden zijn eindeloos: denk aan de verwoede discussies op social media over iets dat iemand in een krant gezegd zou hebben. Discussies die vaak zeer weinig te maken hebben met datgene wat er daadwerkelijk in de krant staat. Of pak een willekeurige brief van de overheid. Studiefinanciering aanvragen? Succes. En wat te denken van de uiterst informatieve (not) informatie op de site van de belastingdienst? Ik heb daar al enorme moeite mee, en ik lees 100+ boeken per jaar. Hoe moet dat dan met de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren die amper meer een tijdschrift open slaan.”

    Je noemt een aantal eindeloze voorbeelden, zoals discussies over krantenberichten, die feitelijk, zoals je zegt, niet in een krant thuishoren, omdat zij een verkeerd beeld zouden geven van de werkelijkheid, en jazeker dit gebeurt. Maar, dan opeens, begin je over een brief – zelfs een willekeurige brief – die … tja … wat bedoel je? Van wie heb jij een onleesbare brief gekregen? Van je opa misschien? Staan daar taalfouten in? Zijn die opgemaakt, door jouw stenentijdperk-oraal verlangende-studerende-bosjesmanen, die niet kunnen rondkomen en noodgedwongen een studiefinanciering moeten aanvragen? Ik vraag mij wel af, bij wie ze die gaan indienen? En dan nóg iets: Informatieve-not informatie? Is dat een nieuw woord? Jeroen, hoe verzin je het? Die gaat de Dikke Van Dalen vast niet halen, vrees ik.

    Mag ik je alsjeblieft nog heel even citeren?

    “Dus, Leroy, om antwoord te geven op de vraag “Waarom legt men zo de nadruk op jongeren die geen boeken lezen” is duidelijk. Omdat het belangrijk is voor hun toekomst om goed te leren lezen.”
    (Ja zeker, het is mij allemaal heel erg duidelijk, dwing jongeren geen boeken te lezen, want daar gaat het om, om boeken. En alle dwang is verwerpelijk? Maar daar denk jij klaarblijkelijk “ietsje” anders over, want even verderop in jouw verhaal zeg je opeens dat je onze lieve jeugd helemaal niet hoeft te dwingen.

    Ja mijn excuus, Jeroen, ik wil niet grof zijn. Ik wil jou echt niet dommer maken dan je al bent. Maar, ik moest je echt nog even citeren, want het is mij echt totaal onduidelijk wat je schrijft. Wat bedoel je toch? Ik doe dat niet om jouw dwars te zitten. Ik doe dit puur, omdat mijn verweer tegen jou, anders een onduidelijk verhaal zou kunnen opleveren- en ik doe dit om uit te vogelen wat je nu precies bedoelt met:

    “Denk je echt dat ik, of welke generatiegenoot ook, spontaan 10 boeken in het Engels zou lezen en 15 in het Nederlands, als me dat niet zou zijn opgelegd door de leraar. Simpelweg omdat ik anders mijn diploma niet zou halen?”

    Sorry, ik kom niet uit je tekst, hoe vaak ik het ook lees. Daarvoor, heb ik tóch echt te weinig verplichte boeken gelezen in mijn pubertijd. Dat kan niet anders. Maar jij las, waarvan sommigen boeken met extreme tegenzin: Hamlet; zelfs de oud-Engelse versie, en het oersaaie De Aanslag van Harry Mulisch, -en tot overmaat van ramp ook nog Het Bittere Kruid van Marga Minco. Tja, de film is anders maar wel beter, vind ik. Bitter kruid, dat is het, het is bijna woordeloos, zo erg! Het is een aanslag, een oeroeg, noem maar op! Het is vreselijk allemaal, zo saai, zo treurig! Een aanslag op onze lieve kinderen, die zo hun best moeten doen, om in deze, soms wat excentrieke wereld – doorgaans een te ver doorgeslagen krankzinnige wereld – zich moeten staande houden.

    Jeroen, ik ga hier niet ontkennen dat de ontlezing van onze jongeren een probleem is. Zeker niet, want dat is het! Dat zou dom van me zijn, dat te ontkennen- of onderuit te halen. Dat zou een, zoals jij het zo mooi en overduidelijk verwoordde: informatieve-not informatie opleveren. En dát kan natuurlijk niet. Ik vind het een passend en mooi verzonnen woord. Goed gedaan Jeroen!

    Ja, het is tijd voor actie! zoals je riep in jouw column. Ik doe mee!
    Tijd voor actie, om jou eens goed aan het lezen te brengen- en te houden. Om jou de fijne kneepjes bij te brengen van jouw Nederlandse taalvaardigheid- en jouw dwanggedachten op onschuldige kinderen. Maar, ik geef het ronduit toe; je hebt een goed ontwikkeld en gezond zelfbeeld en een mooie beeldspraak. Dat dan weer wel.

    Ik vond het gezellig uitnodigend.

    Leroy Evers.

    • Dank voor je taalkundige correctie.
      Overigens: het gaat hier niet om anonimiteit. Het is een bewuste keuze dat we op dit platform niet met achternamen werken. Het gaat om de boeken, niet om de recensenten.

      Een inhoudelijke reactie op je discussie-argumenten (niet zijnde de ad hominems) geef ik niet, want veel van wat je zegt lijkt over iets anders te gaan dan wat ik heb geschreven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.