Hoe leer je een kind vloeiend lezen?

Leren lezen is lastig. Maar sommige kinderen hebben meer moeite om vloeiend te leren lezen dan anderen. Is het pijnlijk om te horen hoe jouw kind hakkelt tijdens het hardop lezen? Lees dan verder.

Jonge kinderen die leren lezen doen dit veelal door hardop te lezen. Het is volkomen normaal dat dit in het begin wat hakkelend gebeurt. Ook een toonloze voorleesstijl is normaal. Ook het leestempo is lastig. Soms gaat het te snel, of juist te langzaam. Al deze dingen maken het moeilijk om te begrijpen wat ze precies (voor)lezen.

Een voorgelezen tekst wordt pas begrijpelijk wanneer de intonatie en tempo kloppen. Ook moeten er op de juiste momenten pauzes vallen. Wanneer een kind vloeiend leest weet het op welke woorden het extra nadruk moet leggen, zodat de tekst helemaal tot leven komt. Een vloeiend voorgelezen tekst is een plezier om naar te luisteren.

Vloeiend lezen? Wat betekent dat?

Wanneer iemand vloeiend leest betekent dit dat de (voor)lezer de tekst correct voorleest, dus zonder fouten. Maar het betekent ook dat er voldoende tempo en expressie in zit.

Vloeiend lezen is moeilijk, want je moet verschillende dingen tegelijk doen. Om vloeiend te kunnen lezen moet je niet alleen in staat zijn om de letters die op papier staan te vertalen naar een klank, maar je moet ook begrijpen wat je leest. Immers, als je niet begrijpt wat je leest, kun je de bijbehorende expressie niet in de tekst leggen. Een vloeiende lezer kan, tijdens het lezen visualiseren wat er staat, hier over nadenken en het interpreteren. Al lezende kan zo nog tijdens het lezen worden nagedacht over de eigen gevoelens en een mening gevormd worden. Iemand die dit kan, heeft het hoogste niveau van begrijpend lezen bereikt.

Aan de andere kant, wanneer wordt voorgelezen als een robot is de kans groot dat de strekking van de tekst niet begrepen is.

Eerst technisch lezen, dan vloeiend lezen

Hoewel vloeiend lezen het einddoel is, is het belangrijk te beseffen dat je eerst een goede technische basis moet leggen. Het begint allemaal met het kunnen decoderen van de geschreven tekst. Wanneer een kind over woorden struikelt, of bij het lezen bepaalde woorden verwisselt (bijvoorbeeld door in plaats van “ezel” het woord “egel” uit te spreken) is dat een duidelijk teken dat je eerst moet werken aan het technische lezen.

vloeiend lezen moet je oefenen

Vloeiend leren lezen is oefenen, oefenen en oefenen.

Het heeft nu nog geen zin om te werken aan expressie, want dat leidt tot frustratie. Je moet kruipen alvorens je leert lopen. Het technisch leren lezen is een essentiële fase, die niet kan worden overgeslagen.

De fase van het technisch leren lezen kan ruw gesproken in een paar tussenstappen worden opgedeeld:

  • Aparte woordjes leren (bijvoorbeeld met flashcards)
  • Korte zinsdelen lezen (zoals “De hond blaft”)
  • Korte zinnen lezen
  • Korte verhaaltjes lezen

Door deze stappen te doorlopen ontwikkelt het kind niet alleen gevoel voor geschreven taal, maar werkt het ook aan het vergroten van de woordenschat.

Eerst woordenschat, dan expressie

Wanneer een kind zover is dat het foutloos woorden kan oplezen is het tijd om te gaan werken aan tekstbegrip. Om expressie in een zin te leggen, is het immers noodzakelijk om de bijbehorende emotie te voelen. Lees je “De hond blaft” met een vrolijke stem (in de context van spelen), of met een angstige, dreigende toon (in de context van een gevaarlijk dier)? Weet het kind eigenlijk wel wat “blaffen” betekent?

Vergelijk het maar eens met de laatste keer dat je iets las over een onderwerp waar je geen verstand van hebt. Een boek met allerlei woorden die je niet kent. Dan loop je vanzelf vast. Als het kind niet snapt wat er staat, wordt vloeiend lezen op zijn zachtst gezegd een moeilijke aangelegenheid.

Schotel het kind dus af en toe teksten voor die voldoende uitdaging bieden, door er af en toe een moeilijk woord in te smokkelen. Zorg dat het woordenboek vlakbij ligt. En schroom niet om met het kind te praten over wat het net gelezen heeft. Wat ook kan helpen is om het kind van te voren te laten kennismaken met een woord. Daardoor weet het kind hoe het het woord moet uitspreken en kan het zich beter concentreren op de verhaallijn.

Zorg voor een rolmodel

 

Zoals bij alles is het ook bij het leren (vloeiend) lezen belangrijk om een goed rolmodel te hebben. Een kind dat hoort hoe vloeiend gelezen wordt, gaat dit nadoen. Je kunt bijvoorbeeld ‘s avonds voor het slapengaan voorlezen en het kind laten meelezen met de tekst die je zelf leest. Je kind hoort je intonatie, je leestempo (en de tempowisselingen). Het kind ontdekt zo op een leuke manier hoe de stem van de lezer kan helpen om een tekst beter te begrijpen Daarom is het goed elke dag 20 minuten voor te lezen.

Wanneer een kind voorgelezen wordt, leert het ook hoe woorden bij het voorlezen gegroepeerd worden. Neem het volgende voorbeeld:

Het lieve kind zei:”Dank je wel voor het lekkere eten”, tegen de kok.

Wanneer deze zin als een robot wordt uitgesproken, krijg je zoiets als:

Het…lieve…kind…zei…dank…je…wel…voor…het…lekkere…eten…tegen…de…kok.

Een vloeiende lezer groepeert de woorden. Je krijgt dan het volgende:

Het lieve kind.. zei “Dank je wel… voor het eten”,… tegen de kok

De tekst wordt opgedeeld in betekenisvolle stukjes. Een kind dat dit hoort, leert ervan wanneer je een korte pauze hoort in te lassen.

Maar horen hoe iets moet, is iets anders dan het zelf doen. Daarom kan het helpen om je kind te laten oefenen met teksten waarop je met potlood zelf de zinsdelen hebt aangemerkt. Je hoeft daarvoor niet perfect te zijn in ontleden (ik heb zelf ook moeite om het verschil aan te geven tussen het lijdend voorwerp en het naamwoordelijk deel van het voorzetsel – of zoiets), want intuïtief weet je over het algemeen heel goed hoe een zin opgedeeld moet worden. Lees de tekst gewoon hardop voor jezelf en zet streepjes waar een pauze valt. En realiseer je dat dit geen harde wetenschap is.

Gebruik “stemmetjes” voor vloeiend lezen

Een andere manier waarop je kinderen leert om teksten beter te begrijpen is door voorleesstemmetjes te gebruiken wanneer je een dialoog voorleest. Na jaren zal het kind snappen wat je doet. Maar om het zelf te doen, kan het helpen om samen simultaan te lezen. Je leest dan zelf een stuk voor, waarna je kind hetzelfde stuk leest. Dit biedt de kans om te imiteren en -hopelijk- later een eigen draai aan de gelezen tekst te geven.

Een andere manier is door het kind dezelfde zin (“De hond blaft”) op verschillende manieren te laten lezen. Bijvoorbeeld blij, bang en bedroefd.

Na een tijd oefenen zal een kind niet alleen de emotie in de dialoog kunnen overbrengen, maar kan het dit ook doen op een manier die voor elk personage anders klinkt.

Maar als je zelf niet vloeiend kan lezen, is het goed op zoek te gaan naar iemand die veel natuurlijker kan voorlezen. Een makkelijke en natuurlijke manier om dit voor elkaar te krijgen zijn audiobooks. Deze worden ingesproken door een professionele voorlezer, dus je kunt erop rekenen dat deze een perfect voorbeeld van vloeiend lezen zijn.

Stil lezen werkt niet (zo goed)

Hoewel het zinvol is om in stilte te kunnen lezen, draagt dit niet bij aan het vergroten van vloeiend lezen. Hardop lezen is vele malen effectiever in het ontwikkelen van vloeiendheid dan in stilte lezen. Het feit dat iemand zit te luisteren motiveert. Ook biedt het de kans op feedback. Laat een kind daarom zoveel mogelijk voorlezen aan anderen.

Trouwens, ook als het alleen is kan hardop lezen helpen, want kinderen zijn heel goed in staat om zelf in te schatten hoe vloeiend hun lezen is. Moedig je kind aan om zichzelf op te nemen tijdens het lezen en dit terug te luisteren. Klonk het vloeiend, of ging het met horten en stoten? Klopt de punctuatie? Was het een natuurlijk verhaal? Vraag het kind één aandachtspunt te noteren en lees de tekst dan nog eens hardop. Klonk het nu beter? Zo niet? Weet dan dat ook professionals dit doen, zoals blijkt uit een van mijn favoriete filmpjes (hij blijft leuk):

 

Even samenvatten

Om een kind vloeiend te leren lezen moet je achtereenvolgens een aantal stappen zetten. Elke stap moet zorgvuldig gezet worden, er zijn geen sluiproutes:

– Versterk het (technische) leesvermogen
– Werk aan het vocabulair
– Wees (of biedt) een rolmodel
– Gebruik groepering in betekenisvolle zinsdelen als voorbeeld
– Gebruik dialogen tussen personages om te oefenen met expressie
– Laat je kind oefenen

En blijf je kind aanmoedigen. Met voldoende oefening (en plezier) kan jouw kind uitgroeien tot de beste en meest vloeiende lezer ooit!

Over Jeroen L

Eén van de oprichters van LekkerLezen.net. In het dagelijks leven actief als bedrijfskundige/docent, 's avonds het liefst met de neus in een goed boek!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.