Waarom werken we zo hard – Govert Buijs

Titel: Waarom werken we zo hard? Op weg naar een economie van de vreugde
Auteur: Govert Buijs
Uitgever: Boom
ISBN: 978 90 244 2647 8

Govert Buijs is geen domme jongen. Hij studeerde politicologie en filosofie en is mocht op 24 mei 2018 een oratie houden om daarmee het leerstoel “Economie in relatie tot civil society” te mogen aanvaarden. Maar academische credentials vertellen een beperkt verhaal. Hoe zit het met de inhoud? In “Waarom werken we zo hard” laat Buijs zien dat hij zijn academische positie waard is.

Op de eerste pagina’s van “Waarom werken we zo hard? Op weg naar een economie van de vreugde” verbaast Govert Buys zich er over dat de voorspelling van Keynes dat we rond deze tijd een 15-urige werkweek zouden hebben niet is uitgekomen. Waarom werken we meer dan echt noodzakelijk is? En waarom noemen we al dat werk “de economie”? Het BBP stijgt, het BBP daalt. Krantenkoppen schreeuwen en we merken er op individueel niveau eigenlijk maar weinig van. Nou ja, behalve dan dat de economie alles verwoestend blijft bewegen.

De Economie? Waarheen? Waarvoor?

Buuijs begint, zoals een filosoof dat doet, vragen te stellen: wat is het doel van de economie? Hij betoogt dat het doel (“telos”) van de economie is om ons leven beter te maken. Als mens zijn we immers, zo betoogt hij, inherent zwak. We lossen dit op door ons ergens in te specialiseren. Maar dat betekent automatisch dat we onze productie moeten uitruilen met de productie van anderen. Dat is de economie.

Inmiddels zijn we als maatschappij echter ver van dat beeld verwijderd. We werken voor onszelf en hebben lak aan de rest. Althans, dat is het beeld. Want de economie (en beleidsmakers) gaan uit van het idee van de berekenende mens, de Homo Economicus. Maar die bestaat niet, zoals ook Kate Raworth al betoogde in haar “Donuteconomie“. We zijn juist geneigd om samen te werken, we zijn Homo Cooperans. Alleen kunnen systemen ons leren deze natuur te vergeten.

Christus, Marx en Smith

Buijs besteed veel tijd aan de analyse hoe het zover heeft kunnen komen. Hij haalt hier van alles bij: de historische ontwikkeling van steden in de Middeleeuwen en de daarbij onstane “burgerlijke waarden”, de Joods-Christelijke traditie, het Calvinisme en de grondlegger van de economie: Adam Smith. Buijs bespreekt uitgebreid hoe Smiths historische “Wealth of Nations” volledig is misverstaan.

Ik las dit boek zelf toen ik nog studeerde (jawel, economie) en ontdekte toen dat veel van wat Smith bespreekt in de moderne economie is ondergesneeuwd. Buijs analyse van dit fundamentele boek gaat echter een stuk verder. Hij toont op overtuigende wijze aan dat Smith een heel ander idee, een heel andere economie voor ogen had, dan de huidige. Teveel ligt de nadruk op de “onzichtbare hand” (die bij Smith in een context staat die volstrekt genegeerd wordt), te weinig op de sociale aard van de mens.

Ook Marx komt regelmatig voorbij. Niet als lichtend voorbeeld dat ons de weg wijst naar de communistische heilstaat, maar wel als scherpe denker die heel goed heeft voorzien wat het opeenhopen van kapitaal betekent voor de arbeider.

Ondertussen stipt Buijs ook de obstakels aan die in de weg staan als we naar een economie van de vreugde willen. Let wel, hoe die economie er dan uit moet zien, is tot nu toe nog niet echt aan bod geweest. Eerst timmert hij zijn verhaal nog even dicht door te wijzen op een paar mismatches tussen onze economie en een economie die mensen blijer maakt. Pas daarna maakt hij een ruwe schets van de kant die we op moeten.

Een andere economie

Die schets is revolutionair. En tegelijk ook niet. Intuïtief voel je dat hij met zijn gedachten op het juiste pad zit. Maar rationeel denk je dat het niet kan. “Hoe haalbaar was ooit de AOW? Als we die nu zouden moeten invoeren, zouden velen ongetwijfeld tegenstribbelen: onbetaalbaar!” (p.146). Of hij vergelijkt de klimaatkwestie (duur!) met de Deltawerken (duur!!) waar eigenlijk weinig protest tegen bestond.

“Waarom werken we zo hard” is een pittig essay. Maar dat is te verwachten, het is immers een stuk op academisch niveau. Ik merk dat ik af en toe afhaak. Mijn ogen gaan nog over de tekst, maar mijn brein is nog bezig de vorige pagina te verwerken. Daardoor kost het lezen van dit essay best veel tijd. Sommige dingen die Buijs zegt moet je echt even op je laten inwerken. Gelukkig weet hij het ook af en toe luchtig te maken met een kleine kwinkslag (zo is Koningin Máxima in eens een Bijbels personage geworden…)

Zijn oplossingen zijn allemaal eerder gehoord, veelal in linkse kringen. En ze zijn ook best radicaal. Maar toch… is het niet veel radicaler om door te gaan zoals we nu bezig zijn, terwijl we zien dat we op de afgrond afstormen?

Dan is het alternatief van Buijs toch een stuk aantrekkelijker!

Waardering: 7,5/10


Lees “Waarom werken we zo hard” zelf!


Koop bij bol.com

Over Jeroen L

Eén van de oprichters van LekkerLezen.net. In het dagelijks leven actief als bedrijfskundige/docent, 's avonds het liefst met de neus in een goed boek!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.