De Donuteconomie – Kate Raworth

Titel: Donut economie, in zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw
Auteur: Kate Raworth
Uitgever: Nw. Adam
ISBN: 978 90 468 2318 7

Het lijkt wel of er elk jaar een economisch boek bestseller wordt. Vorig jaar hadden we Piketty, met zijn boek dat door meer mensen wordt aangehaald dan daadwerkelijk gelezen, dit jaar is Raworth de hype. Net als bij Piketty is de kernboodschap van Raworth best makkelijk samen te vatten: we moeten naar een economie die iedereen geeft wat hij of zij nodig heeft, zonder de grenzen te overschrijden van wat de aarde aankan.

Model Donut Economie

Haar verhaal gaat echter wel wat dieper dan dit intuitief aanvoelende modelletje. Maar voordat je met de oplossing kunt komen, moet je het probleem helder hebben. Raworth doet dit door ons mee te nemen op een reis door de geschiedenis van de economie. Ze maakt inzichtelijk waar de huidige modellen vandaan komen en wijst op de gebreken hiervan.

Ik ben zelf economisch onderlegd. Ik heb Algemene Economie mogen doceren. Daarbij moest ik de heersende modellen onderwijzen. Wat ik daarbij ook deed, was proberen het kritisch denken te stimuleren. Daardoor wisten studenten precies wat ze op het tentamen moesten antwoorden, maar ook dat dit niet de Heilige Graal is die het vaak lijkt te zijn. Ik zou dus van mezelf zeggen dat ik redelijk kritisch naar de modellen kijkt. Raworth over het economisch kringloopmodel: “Het probleem zit echter in hetgeen onzichtbaar blijft. (…) De belangrijkste vooronderstellingen van een model blijken niet in de vergelijkingen, maar uit wat er niet in de vergelijkingen wordt meegenomen.” (p.67-68). Bijvoorbeeld de veronderstelling dat er voldoende grondstoffen voor handen zijn.

Het hele hoofdstuk lang zit ik mee te knikken. Tot de laatste pagina, waarin ze herhaalt dat het model verre van volledig is. Mijn eerste, instinctieve, reactie: “Hoezo dan? Alle economische actoren zitten er in!”. Ik voelde me betrapt op de mate waarin ik zelf vastzit in het oude economisch denken. En zo prikt Raworth nog wel wat meer mythes door.

Mythe: Homo Economicus

Ken je hem nog? De Homo Economicus, die in alle economische modellen en theoriën als handelend persoon staat? Iemand die altijd rationeel rekent welke handelswijze hem het meeste nut oplevert. Herinner je jezelf nog dat je je afvroeg of zo iemand zou bestaan? Die vraag stelde ik ook op school. Na een discussie kreeg ik te horen dat ik niet zo moeilijk moest doen en het concept gewoon moest accepteren. Maar ja… zelfs de bedenker van de Homo Economicus (Ene Adam Smith) geloofde er niet in. Maar het werkte wel lekker handig voor zijn model. Ondertussen wordt wel al het (economisch) beleid op deze karikatuur gebaseerd. Daar gaat iets niet goed.

Mythe: Markt als oplossing

Sinds de jaren ’80 zijn we driftig aan het privatiseren geslagen. De markt zal namelijk altijd zorgen voor een juiste prijs (omdat iedereen geacht wordt Homo Economicus te zijn). In werkelijkheid blijkt dat er nogal wat problemen ontstaan doordat niet alles wordt meegenomen in de prijsvorming. Maar ook het concentreren van marktmacht helpt niet. De oplossing voor al onze problemen, zoals inkomensongelijkheid, klimaatverandering, voedseltekort, zit hem volgens Raworth duidelijk niet in de markt: “Evenals vuur werkt de markt buitengewoon efficiënt, maar is ze gevaarlijk zodra ze onbeheersbaar wordt.”(p.82). De markt heeft wel een rol, maar ten dienste van de mens. Niet, zoals het nu lijkt, in de hoofdrol.

Mythe: Tragedy of the commons

Gemeenschapsbezit (de commons) zou volgens Raworth wél een rol kunnen spelen. Ze haalt een onderzoek aan waaruit blijkt dat Commons (gemeenschapsbezit) wel degelijk goed beheerd kunnen worden. Sterker nog, hier kan veel winst behaald worden. Alleen, omdat je dit niet terugziet in het BBP, staat dit nu op achterstand. Dus moeten we af van het BBP en een nieuwe maatstaf verzinnen.

Iets te ingewikkeld

“De Donut Economie” is over het grootste deel erg goed te lezen. Ook voor de leek. Heel af en toe wordt het echter wat lastig. Zo probeert de econome ons het basismodel van Vraag en Aanbod uit te leggen. Hierbij maakt ze het de lezer nodeloos lastig door een invalshoek te kiezen waarbij de marginale opbrengst wordt meegenomen. Op zich niet incorrect, maar op middelbare scholen wordt dit model eenvoudiger toegelicht door te kijken naar de collectieve vraag- en aanbodcurve.

Oplossing: nog wat ingewikkelder

Nu de problematiek van het huidig economisch denken inzichtelijk is, komt de oplossing in beeld. Volgens Raworth moeten we zeven stappen zetten om tot de Donut-economie te komen:
1. Verander de doelstelling, van BBP naar de donut
2. Het grote plaatje, een markt die onderdeel uitmaakt van de echte wereld
3. Stimuleer de menselijke natuur, weg met de homo economicus
4. Snap de systemen, de werkelijkheid is complexer dan de modelletjes laten zien
5. Richt je op herverdeling, het trickle-down effect is allang verworpen
6. Creëer om te regeneren, maak niet alleen een product maar maak de wereld ook beter
7. Wees agnost als het om groei gaat, we moeten leren omgaan met 0%-economische groei

Implementatie: Het allermoeilijkst

De stappen lijken simpel. En Raworth geeft, waar mogelijk voorbeelden. Hieruit blijkt dat er al heel veel goeds gebeurt. Maar toch… hoe moeten we bij die “stip op de horizon” komen? Alleen stap 1 al: van BBP naar de Donut. Welke maatstaf moeten we gaan gebruiken om de voortgang te meten? Zoals elke manager weet zijn KPI’s handig om te rapporteren, maar is de werkelijkheid veel te complex om in een KPI te vangen. Hoe wil je gaan meten of onze economie echt in dienst staat van het leven?

Daarop heeft Kate Raworth in “De Donut Economie” nog geen antwoord. Een aanzet daartoe, ja, dat wel. Maar er is nog een hoop werk te verzetten voor we daar komen.De uitdaging is enorm, maar het is een uitdaging die we aan moeten gaan. Een uitdaging die nog nooit zo helder is neergezet.

Ik hoop dat ik daar onderdeel van uit mag maken.

Waardering: 9/10


Lees “De Donuteconomie, in zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw” zelf!

Koop bij bol.com

Over Jeroen L

Eén van de oprichters van LekkerLezen.net. In het dagelijks leven actief als bedrijfskundige/docent, 's avonds het liefst met de neus in een goed boek!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.