De digitale werkplek – Adjiedj Bakas en André van Dam

Titel: De digitale werkplek, werken in een volautomatische wereld
Auteur: Adjiedj Bakas en André van Dam
Uitgever: Scriptum
ISBN: 978 94 919 3247 2

“Voorspellen is moeilijk, vooral als het de toekomst betreft“, sprak Wim Kan ooit. Bakas en Van Dam doen een poging in een boek met een veel bredere scope dan de titel doet vermoeden.

Bemoeien zich met ons privé leven

De eerste helft van “De digitale werkplek” gaat inderdaad over werken: de doorgaande automatisering en digitalisering gaat alles rücksichtlos overhoop halen. Banen verdwijnen, andere banen verschijnen. In hoofdstuk 3 gaat het echter breder: niet alleen over de werkplek, maar ook over ons privé leven. Dit hoofdstuk “Aanleren, afleren en doorleren” heeft nog wel wat te maken met werk, maar al snel bemoeien Bakas en Van Dam zich steeds meer met ons privé leven. Niet helemaal raar, want “werk” is erg belangrijk in ons leven, de invloed strekt zich ver uit. Echt realistisch zijn de heren echter niet, want we moeten (allemaal) in onze vrije tijd veel meer gaan leren. Wanneer dan, vraag je je af. En dat niet iedereen daartoe in staat is, wat al blijkt uit het stijgende aantal mensen dat nu al buiten de boot valt, negeren ze ook even.

Maar dat leren wordt ook anders, docenten moeten zich bezig gaan houden met het maken van “verrijkende leselementen” en digitale tools. Als oud-docent vraag ik me af: Wanneer dan? Docenten zijn nú al overwerkt…

Tenenkrommend

Trouwens, hadden de auteurs zelf ook nog maar een paar cursusjes gedaan, liefst op het gebied van de Nederlandse taal, want er zitten tenenkrommende zinnen en alineas in dit boek, daar word je akelig van. Als ze alleen al de columns even wat kritischer hadden bekeken was dat het boek al zeer ten goede zijn geweest. Want soms lees je twee pagina’s vol zinnen waarin niet eens wordt voldaan aan de basisprincipes van goede zinsbouw.

Fascinerend, maar eenzijdig

“De digitale werkplek” is interessant leesvoer, maar is tegelijkertijd ook wat eenzijdig in de invalshoek. Zowel Bakas (trendwatcher) als Van Dam (ICT-ondernemer) geloven heilig dat technologie al onze problemen gaat oplossen. Dit denkbeeld, ook bekend als “techno-fix” proberen ze te ondersteunen met citaten, zoals: “Ook wijzen de onderzoekers erop dat nieuwe technologieën haast per definitie ook banen creeëren”. En ze geven een voorbeeld van de geweldige nieuwe wereld die technologie ons biedt, zoals in Japan, waar een heel hotel staat waar 10 van de 12 werknemers robots zijn. Alleen blijkt dat toch niet zo geweldig, aangezien dit hotel inmiddels besloten heeft om toch maar weer gewoon normale mensen te gebruiken.

Mensbeeld

Nu is een heilig, maar discutabel, geloof in technologie één ding. Eerlijk gezegd ook wel begrijpelijk, want traditiegetrouw vinden we de toekomst technologischer dan het heden. Storender is echter het enorm rechtse (liberalistische) mensbeeld van de auteurs. Voor hen is het een gegeven dat niemand meer een baan zal (willen) hebben. Dat is niet heel expliciet, maar blijkt vooral in bijzinnen: “Mensen, ook de enkeling die in loondienst blijft, gaan steeds meer projectmatig werken” (p.63).

Af en toe spreken Bakas en Van Dam zich ook een beetje tegen. Neem pagina 135, waarin ze ons vertellen dat we minder tijd aan betaalde arbeid zullen spenderen. Maar, zo vervolgens ze: “We zullen een deel van de extra tijd die we krijgen gaan gebruiken om iets bij te veridenen of om kosten te besparen” (p.135). Dat klinkt mij toch heel erg als werken in de oren.

En veel vrije tijd gaan we niet zien, want de beide heren gooien alle verworvenheden van de afgelopen eeuw overboord. Weg met de verzorgingsstaat. Want: “Van de verzorgingsstaat worden mensen lui en egoïstisch en ze verloren er ook de realiteit van deze wereld mee uit het oog” (p.142). Wat een negatief mensbeeld. En hoe bezijdens de waarheid. En daarom moet alles weer door onszelf worden uitgevoerd: zorg, energie, onderwijs…we zullen alles zelf moeten gaan regelen. Alsof we nu al niet massaal overspannen zijn!

Leve de computer-heerschappij

Gelukkig zal zo een onttakeling van de goede delen van de overheid niet door de Tweede Kamer komen. Hoewel, als we netjes overgaan op burgerzelfbestuur geholpen door technologie, kunnen we het parlement ook afschaffen. Want het algoritme is: “Een beetje zoals een parlement, maar dan zonder die verkozen beroepszeurpieten.” (p.144).

Bakas en Van Dam tonen zich hiermee een vijand van de menselijkheid: alles moet en zal via computers gebeuren. Eigen keuzes en privacy schaffen we gelijk maar af: “Privacy bestaat niet meer, maar who cares?” (p.71). Ze schetsen een toekomstbeeld dat voor iedereen die niet aan de rechterflank van de VVD behoort als ziekmakend overkomt. En dat doen ze door her en der hun gebrekkige argumentatie op te vullen met wan-redeneringen. Zo stellen ze dat de huren zo hoog zijn door de huursubsidie, dus die moeten we afschaffen, want dan zullen de huren dalen. Maar ja, woningnood hè. Dat lagere huren zullen leiden tot minder rendement van bouwprojecten en dús minder huizen, wat weer leidt tot hogere huren, dat noemen ze gemakshalve even niet.

“De digitale werkplek” is vooral interessant om te lezen wanneer je een inzicht wilt krijgen in de bizarre denkwereld van de politieke en sociaal-economische elite. Een wereld waarin alles draait om economische productie, waarin de economie draait om aanbod. En dat terwijl Henri Ford rond 1920 al doorhad dat er wel mensen moeten zijn die de producten ook kunnen betalen.

Maar als toekomstperspectief zie ik dit boek vooral als een waarschuwing: deze kant moeten we niet op. Toch scoort dit boek nog redelijk hoog, want ondanks alle mindere elementen bereikt het één ding wel: het zet je wél aan het denken!

Waardering: 7/10


Lees “De digitale werkplek” zelf!


Koop bij bol.com

Over JP

Heel eerlijk? Ik hou helemaal niet van lezen. Ik snap er niets van dat mensen in hun vrije tijd wegkruipen in een hoekje met een boek op schoot. Ik heb mijn vrije tijd hard nodig om naast mijn werk als manager in een zorginstelling een sociaal leven in stand te houden. Maar ik hou er wél van om de wereld een stuk beter te begrijpen. En non-fictie boeken zijn daarvoor, zelfs in tijden van internet, een machtig instrument. Het schrijven van recensies helpt mij mijn aandacht te focussen en om de boeken die ik lees volledig te begrijpen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.