De keuze, leven in vrijheid – Edith Eva Eger

Titel: De keuze, leven in vrijheid
Auteur: Edith Eva Eger
Uitgever: Lev.
ISBN: 978 94 005 0840 8

“We weten niet waar we naartoe gaan, we weten niet wat er gaat gebeuren, maar niemand kan dat wat je in je eigen gedachten stopt van je afpakken.” (p.316)

Dr. Eger is overlevende van Auschwitz. Bij de bevrijding door de Amerikanen werd ze, meer dood dan levend, onder een stapel lichamen vandaan gehaald waarna ze veel tijd nodig had om te herstellen. Het lichamelijk herstel ging nog het snelst, de psychische wonden hadden meer tijd nodig. Ze besloot psychologie te studeren, om anderen te helpen. Gaandeweg overwon ze ook haar eigen trauma’s. Nu deelt ze haar oorlogsherinneringen, in de hoop anderen te helpen voor vrijheid te kiezen.

Geconfronteerd met het grote en niet te bevatten leed dat in de concentratiekampen aan de orde van de dag was, is het gemakkelijk te denken dat je met je eigen First-World problems eigenlijk geen recht van spreken hebt. Maar, zegt Eger: “Ik wil niet dat je mijn verhaal leest en zegt: ‘Mijn lijden is minder belangrijk.’Ik wil dat je mijn verhaal leest en zegt: ‘Als zij het kan, kan ik het ook.'” (p.23). Nou, vooruit dan.

Auschwitz

De ellende begint met de deportatie. Al snel na aankomst in Auschwitz verliest Eva (en haar zus Magda) haar ouders. Zelf worden ze ontsmet en kaalgeschoren. Magda, die altijd de sexy meid was, vraagt Eva hoe ze eruit ziet: “De waarheid? Ze ziet eruit als een schurftige hond. Een naakte vreemde. Ik kan dit natuurlijk niet tegen haar zeggen, maar elke leugen doet te veel pijn. Ik moet dus een onmogelijk antwoord vinden, een waarheid die geen pijn doet. (…) ‘Je ogen’, zeg ik tegen mijn zus, ‘ze zijn zo mooi. Ze zijn me noot opgevallen toen ze bedekt werden door al dat haar.’ Het is de eerste keer dat ik zie dat we een keuze hebben: aandacht besteden aan wat we zijn verloren, of aandacht besteden aan wat we nog hebben.” (p.57).

Of:“Ik kan zien dat dokter Mengele, de doorgewinterde moordenaar die deze ochtend mijn moeder heeft gedood, zieliger is dan ik. Ik ben vrij in mijn gedachten, iets wat hij nooit zal zijn. Hij zal altijd moeten leven met wat hij heeft gedaan (…) Ik bid voor hem.” (p.60).

We zijn nog maar net met Dr. Eger in Auschwitz terecht gekomen, en meteen al laat ze de kracht van wat tegenwoordig bekend staat als omdenken zien. Zelf is ze daar op dat moment misschien nog niet eens zo bewust mee bezig, maar het helpt haar wel. Tot de bevrijding althans.

Na de bevrijding komen de ketenen

Wist ze tijdens haar gevangenschap vanuit haar innerlijk een kracht te vinden, na de bevrijding zit ze vast in het verleden. Meer nog dan toen, voelt ze zich nu gevangen. Het trauma is duidelijk: “Waarom praten als elke omgang met de levenden ertoe dient om te bewijzen dat je je door het leven beweegt in het gezelschap van een altijd groter wordende verzameling geesten?” (p.113).

Dr. Eger zit vast in haar schuldgevoel. Het kost moeite om weer een manier te vinden om te kunnen functioneren. Eger trouwt met Béla, niet zozeer uit liefde, als wel omdat hij roggebrood meeneemt. Béla vertegenwoordigt voor haar de veiligheid die ze zo nodig heeft. Het huwelijk heeft zijn strubbelingen, breakup en herstel, tot er uiteindelijk toch liefde ontstaat en Dr. Eger alsnog een gezin sticht. Toch achtervolgen haar demonen haar nog steeds. Bij elke sirene wordt ze overvallen door een angstreflex, iets dat effect heeft op haar dochter: “Voordat ik bewust de sirene of mijn reactie erop had geregistreerd, hoorde ik Audrey tegen haar vriendinnetje schreeuwen: ‘Snel, ga onder het bed liggen!’ Ze gooide zich op de vloer en rolde onder het bed. Haar vriendin lachte, volgde haar voorbeeld en dacht waarschijnlijk dat het een vreemd spelletje was. Maar ik wist dat Audrey geen grapje maakte. Ze dacht echt dat sirenes aangaven dat er gevaar dreigde. dat je je moest verstoppen. Ongewild, zonder erover na te denken. Dat had ik haar geleerd.” (p.183).

Gevangen in angst

Deze angst, die voortvloeit uit iets uit het verleden (en wat allang voorbij is) is iets dat de rode draad vormt in het verhaal: “Ik weet nog niet dat de angsten die je in jezelf verborgen houdt alleen maar groter worden.” (p.172).

Later zal Dr. Eger vriendschap sluiten met Frankl, de beroemde “overlevende” die “De Zin van het bestaan” schreef. Hij wordt voor haar een mentor, terwijl Dr. Eger zelf successen boekt met getraumatiseerde patiënten.

Zo krijgt ze een meisje op haar praktijk met anorexia. Haar ouders willen vooral dat ze weer gaat eten. Dr. Eger blijft doorvragen over de familiedynamiek en waar deze vandaan komt. Dat de vader wat op Adolf Hitler lijkt maakt de sessies natuurlijk wat confronterender, maar Dr. Eger zet door. Al snel blijken de ouders vast te zitten in patronen, waar de dochter onder lijdt. “Ik zou aan haar vader vragen waarom hij had besloten politieagent te worden. (…) Hij had aan zijn vader willen bewijzen dat hij geen garnaal of mankepoot was. Als je iets te bewijzen hebt, ben je niet vrij.” (p.219).

Dr. Eger komt met nog veel meer voorbeelden waarin het vinden van veerkracht essentieel is voor een gelukkig bestaan. Ze vertelt over een militair die zijn vrouw wil vermoorden en nog veel anderen. MElk voorbeeld dat ze aanhaalt, verhaalt over de patiënt, maar ook over een nieuwe stap in haar eigen proces.

Ze vertelt over de uitnodiging te komen spreken voor een groep militaire geestelijken. Een eer, maar het feit dat het plaatsvindt in Berchtesgaden, vlakbij het huis van Hitler, doet haar twijfelen. Uiteindelijk besluit ze toch te gaan, omdat anders Hitler gewonnnen heeft. “Als je iets te bewijzen hebt, ben je niet vrij”. Ter plekke vindt ze toch haar vrijheid, door Hitler te vergeven.

Later gaat ze ook naar Auschwitz, tegen het advies van iedereen in. Hier herleeft ze alle verschrikkingen opnieuw, maar slaagt ze erin.

Wat kan ik hiermee?

Het verhaal van Dr. Eger is verschrikkelijk. Haar veerkracht is bewonderingswaardig. En haar successen met patiënten zijn mooi. Maar ja, wat moet ik hiermee? Ze wil dan wel dat ik denk “Als zij het kan, kan ik het ook”, maar wat moet ik ermee? Onwillekeurig doe ik wat ik van Dr. Eger niet mag: ik bagatelliseer mijn eigen lijden.

Mijn lijden is niet levensbedreigend, althans, niet dat ik weet. Dus wat kan ik hiermee? De meeste zelfhulpboeken, waar ik dit autobiografische werk toch maar onder schaar, eindigen met duidelijke conclusies en lessen. Dr. Eger is niet zo van de hapklare blokjes. Toch ademt haar advies uit elke geschreven zin: kies voor de vrijheid. Kies voor jezelf: “Proberen om de zorgzame te zijn die alles op alles zet om de behoefte van een ander te vervullen is net zo problematisch als het vermijden van de verantwoordelijkheid voor jezelf.” (p.288).

Haar methodiek draait om het opmerken, accepteren, onderzoeken van gevoelens en hier vervolgens bij te blijven. In theorie makkelijk. Maar in de praktijk vergt het de nodige oefening.

Mogelijk dat Dr. Eger ons met dit boek heeft laten zien hoe we de eerste stap kunnen zetten. Helaas zijn de vervolgstappen in nevelen gehuld. Maar dit is consistent met het denken van Dr. Eger: er is geen vast stappenplan. Behalve de vier vragen die ze altijd stelt: Wat wil je, wie wil het, wat ga je eraan doen en wanneer.

Goede vragen, die we onszelf vaker zouden moeten stellen.

“De keuze, leven in vrijheid” is een aangrijpend boek, dat ontroerd en inspireert. Toch blijf ik achter met een wat onbevredigd gevoel. “Wat nu” is toch de vraag waarmee ik het boek dichtsla. “Wat nu”, is de vraag die ik me dagen later, bij het schrijven van deze (lange) recensie afvraag.

Wat nu?

Waardering: 8/10


Lees “De keuze, leven in vrijheid” zelf!

Koop bij bol.com

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *