Spookcijfers – Tom Nierop en Nart Wielaard

Titel: Spookcijfers, over misleidende cijfers en hoe je ze herkent
Auteur: Tom Nierop en Nart Wielaard
Uitgever: Business Contact
ISBN: 978 90 470 1228 3

Op cijfers kun je bouwen. Daarom gebruiken media vaak cijfers om te laten zien hoe belangrijk een beslissing is. Maar is dat wel zo? Kun je cijfers wel vertrouwen? Zijn het geen spookcijfers?

Nieuwsberichten en discussies bevatten vaak veel cijfers. Het NRC meldde in 2016: “Alcoholgebruik kost samenleving 2,6 miljard euro” of (dezelfde krant) “Staand vergaderen scheelt 10 miljard”. Of de Telegraaf, die kopt met “Cybercrime kost 490 miljard euro per jaar”. 

Je zou zeggen dat het duidelijk is: we moeten actie ondernemen: Staand vergaderen over het alcoholvrij maken van de borrel en fors investeren in cybersecurity! Nierop en Wielaard zijn echter wat kritischer. Volgens de auteurs moeten we dit soort getallen niet klakkeloos geloven. Want er gaat nogal eens wat fout, vertellen ze. Ruwweg zijn er drie fronten waar het fout gaat.

De nieuwsconsument

Als lezer van een krantenbericht hebben we de neiging om ons vermogen om cijfers te duiden te overschatten. We denken te snappen wat het betekent, maar doen dit eigenlijk niet. Ook zijn we, de nieuwsconsumenten, te lui om te checken hoe betrouwbaar de bron is. Dat artikel over cybercrime, bijvoorbeeld, is gebaseerd op een onderzoek van McAffee. En laat dat bedrijf nu geld verdienen aan mensen die bang zijn voor cybercrime.

De media

Ook de media laten steken vallen. Veel journalisten hebben te weinig inhoudelijke kennis om de cijfers goed te kunnen duiden en van context te voorzien. Soms worden persberichten ingedikt, uit ruimtegebrek, waardoor belangrijke informatie verloren gaat. Deze samenvatting schetst dan een verkeerd beeld.

De onderzoekers

Maar ook aan de bron gaat het nogal eens fout. Zo zijn niet alle onderzoeken even representatief. Zo schreef Binnenlands Bestuur dat er eigenlijk maar weinig ambtenaren een burnout hebben.  Dit blad stelt daar echter in de slotzin wél een kritische vraag bij: “..het is uiteraard de vraag of de ambtenaren met een burn-out niet inmiddels uitgeput zijn en thuiszitten door langdurig compulsief werken in het verleden, waardoor ze niet voorkomen in dit onderzoek.” Een belangrijke vraag, die helaas niet altijd gesteld wordt.

Ook komt het voor dat men de cijfers presenteert op een manier die goed uitkomt, vaak uit commerciële belangen. De Britste premier Benjamin Disraeli zei ooit: “Er zijn drie soorten leugen: leugens, verrekte leugens en statistieken”. Mijn statistiekdocent gaf de boodschap iets anders weer: “Het is prima mogelijk te verdrinken in een rivier die gemiddeld 1 centimeter diep is”. Nierop en Wielaard halen ook een citaat aan. Zij vergelijken statistiek met een bikini. Wat het laat zien is suggestief, maar wat het verbergt is de essentie.

Voorbeelden van spookcijfers

De auteurs illustreren hun kritiek met interessante voorbeelden. Schijnverbanden, manipulatie van meetschalen, het maken van vergelijkingen die kant nog wal raken, het komt allemaal voor. Dat doen ze niet om ons te overtuigen nooit meer op cijfers te vertrouwen, maar omdat ze het belangrijk vinden dat we een kritische houding ontwikkelen.

Dat die kritische houding nodig is, is duidelijk. Alles om ons heen beweegt. Alles en iedereen gooit met cijfers. Of het nu gaat om het klimaatdebat, de migratiekwestie of hoe om te gaan met stikstof-uitstoot: altijd en overal vliegen de cijfers ons om de oren.

“Spookcijfers” is een prima boek om te toetsen hoe naief je zelf bent als het gaat om cijfers. Soms kan het even lastig worden, maar het biedt ons een arsenaal om ons te wapenen tegen manipulerende en misleidende cijfers.

Waardering: 7-/10


Lees “Spookcijfers” zelf!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.