Bullshit Jobs – David Graeber

Disclaimer: deze recensent durft dit stuk niet onder eigen naam te publiceren, uit vrees voor zijn inkomen. Daarom heb ik hem onder mijn naam geplaatst.

Titel: Bullshit Jobs. Over zinloos werk, waarom het toeneemt en hoe we het kunnen bestrijden
Auteur: David Graeber
Uitgever: Business Contact
ISBN:978 90 470 1176 7

Wie zei dat de tijd dat een boek de wereld op zijn grondvesten kan doen schudden voorbij is? David Graebers’ “Bullshit jobs” heeft mijn wereld in ieder geval fundamenteel overhoop gehaald.

In “Bullshit Jobs” vraagt David Graeber zich af hoe het kan dat de oude voorspelling dat automatisering zou leiden tot werkweken van 15 uur niet is uitgekomen. Hij constateert dat dit technisch best mogelijk is. Met 15 uur produceren we wat we nodig hebben. Toch werken we volle weken. Waarom? Dat is toch zinloos?

In 2013 kwam hij met het idee van de “bullshit jobs”, wat hij online publiceerde. Een reeks reacties volgde. Sommige fel, maar verbazend veel reacties waren het met hem eens. Heel veel mensen waren blij dat hij met het concept gekomen was. Ze twijfelden aan zichzelf, omdat ze hun eigen baan bullshit vonden. En terecht, zo blijkt.

Vijf soorten

Graeber definieert in zijn betoog vijf soorten bullshit job (onzin baan):
1) De wachters – hun rol is het om ervoor te zorgen dat de baas zich belangrijk voelt. Bijvoorbeeld een secretaresse.
2) De bullebak – deze functionaris doet niets anders dan anderen er van te overtuigen iets te doen. Denk bijvoorbeeld aan lobbyisten, of agressieve telefonische verkopers.
3) De oplapwerkers – Zij doen niets anders dan problemen oplossen die zich niet zouden voordoen als er niet zoveel bullshit was. Bijvoorbeeld de pleegouder, die voor 13.000 Engelse pond per jaar (en een gratis woonruimte) een kind verzorgt dat nooit uit huis geplaatst had hoeven worden als het gezin gewoon ondersteuning had ontvangen.
4) De afvinker – zijn of haar enige taak is ervoor te zorgen dat de buitenwereld naar buiten toe kan laten zien dat ze iets gedaan hebben. Bijvoorbeeld een accountant, of compliance officer
5) De opzichter – de leidinggevende die alleen maar als doorgeefluik fungeert, terwijl zijn team het werk ook prima alleen kan.

Schok

Het lezen van deze categorieën was voor mij een grote schok. Ik herkende zoveel van mijn eigen werk. Vooral afvinken, een stukje oplappen en het nodige aan bullebakkeren. Zelfs (misschien) nog wel een beetje wachter.

Ongelukkig

Graeber vertelt vervolgens dat mensen in onzinbanen zich vaak ongelukkig voelen. Ze voelen alsof hun bestaan zo mogelijk nog onzinniger is dan hun bullshit job. Graeber wijt deze psychologische spanning aan verkeerde aannames over de mens als economisch object. Aannames waarvan iedereen aanvoelt dat ze niet kloppen, maar die wel het fundament vormen van onze samenleving.

Historische parallel

David Graeber trekt ook parallelen met de geschiedenis, onder andere door de moderne organisatie te vergelijken met het oude feodalisme. Maar er zijn meer redenen die leiden tot een ongebreidelde groei aan banen waar niemand op zit te wachten. Ook legt hij een link met het Calvinisme en andere historische perspectieven die ons denken kleuren.

Maar waarom doen we er dan niets aan? Als de maatschappij een geheel is van afspraken, waarom veranderen we dan niet gewoon de afspraken? Ook dat ligt lastig, maar Graeber legt dit feilloos en makkelijk te volgen uit. In het kort: elke baan, zelfs de grootste bullshit baan, heeft een verzorgend element in zich. Elke onzin-baan-hebbende houdt zijn baan uit zorg voor een ander. Dat maakt dat we met zijn allen vast zitten in een net van zorgende-relaties die ons ervan weerhoudt de maatschappij te herscheppen op een manier die wél helpt.

Oplossing?

David Graeber spartelt aan het eind van het boek een beetje. Hij wil geen oplossing aandragen, maar puur het probleem duidelijk maken. Graeber wil ook geen beleidssuggesties doen: “Het is namelijk mijn ervaring dat als een auteur kritiek heeft op bestaande maatschappelijke situaties, recensenten daarop de vraag stellen:’En wat is jouw voorstel om daar iets aan te doen?’ en de tekst doorzoeken tot ze iets vinden wat op een beleidssuggestie lijkt” (p.268-269). Graeber zit hier niet op te wachten, omdat zijn boek dan zou worden gezien als een boek over arbeidsduurverkorting of basisinkomen, of welke andere oplossing dan ook.

Bovendien ziet hij zich als anarchist, dus een beleidsoplossing -die een regering vereist- is voor hem vloeken in de kerk.

Liever verwijst hij naar een bestaande maatschappelijke trend als mogelijke oplossing. Maar bij “Bullshit jobs” ontbreekt die, omdat het probleem nog te onbekend is.

Toch breekt zijn verzet en komt hij met een mogelijke oplossing: het universele basisinkomen. Dit fenomeen is in sommige kringen al een paar jaar onderwerp van discussie, maar wordt door Graeber van sterke argumenten voorzien.

Vertwijfeling

Na lezing van “Bullshit jobs” blijf ik vertwijfeld achter en heb ik zin om in een hoekje te gaan zitten huilen. Mijn werk, het is een bullshit job. Maar dit is waar ik (alles bij elkaar) ruim 6 jaar voor heb gestudeerd. Ik kan niet anders. Maar wil wel anders. Wat nu?

“Bullshit jobs”, het zet je aan het denken.

Waardering: 9/10


Lees “Bullshit jobs” zelf!

Koop bij bol.com

 

Over Jeroen L

Eén van de oprichters van LekkerLezen.net. In het dagelijks leven actief als bedrijfskundige/docent, 's avonds het liefst met de neus in een goed boek!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.