Het verboden dakterras – Fatima Mernissi

. EM                         itel: Het verboden dakterras
Auteur: Fatima Mernissi
Uitgever: De Geus
ISBN: 9 789 044 5061 05

Fatima Mernissi was een sociologe, schijfster en feministe uit Marokko. Ze werd de Marokkaanse Simone de Beauvoir genoemd omdat ze zich ook bezighield met democratische hervormingen in haar land. Haar literaire thema was de rol van de vrouw in de islam. In 1975 kwam haar boek “Sekse, Ideologie, Islam” uit waarmee ze haar literaire schreden zette. Ze schreef ook “Politieke Harem” waarin ze haar stokpaardje bereed, namelijk dat de Koran niet stelt dat de vrouw onderdrukt mag worden. Ook schreef ze “Het verboden dakterras”. In 2015 overleed Fatima Mernissi. Uitgeverij De Geus heeft “Het verboden dakterras” opnieuw heeft uitgegeven.

“Het verboden dakterras” heeft als ondertitel “Verhalen uit mijn jeugd in de harem”. Daarin beschrijft Fatima haar jeugd in een harem in Fès waarin ze opgroeit. Een harem wordt in de literatuur vaak nostalgisch voorgesteld, dat is in dit boek initieel geen uitzondering. Fatima leeft binnen de muren van de harem, beschermd tegen de buitenwereld, met een enorme binnenplaats en weelderige inrichting. En een verboden dakterras. Ze lijkt het naar haar zin te hebben, zoals veel jeugdigen dit hebben als ze nog maar weinig van de wereld en haar begrenzingen weten.

Heel af en toe komen de bewoners van de harem buiten de haremmuren. En dat is zoals men mag verwachten een uitje. “Een maal per jaar, in het voorjaar, hielden we een nzaha (picknick) op de boerderij van mijn oom in Wed Fès, tien kilometer van de stad (p.53).” Iedereen is dan door het dolle heen, zelfs de oudere vrouwen, alsof het een feestdag is.

Hoewel het boek geschreven is vanuit de jeugdige Fatima, beschrijft Fatima dat ze toen al de feministe, sociologe en activistische schrijfster in wording is. Dit is wat het boek de moeite waard maakt. De harem die Fatima beschrijft is herkenbaar omdat het veel overeenkomsten toont met harems uit andere boeken en zelfs films. Waarin dit boek zich onderscheidt -wat dit boek uniek maakt- is hoe Fatima Mernissi toont hoe zij en haar ideeën werden gevormd. Het is de attitude van de aanwezigen in de harem die het verschil maken. Dat Fatima de kracht en het karakter van woorden al vroeg leert kennen, komt doordat de volwassenen in de harem erop hamerden “exacte woorden te gebruiken. Elk woord, zeiden ze, heeft een specifieke betekenis en je moet het alleen in die specifieke betekenis gebruiken, niet in een andere (p.37).”

In aanvulling daarop wordt ze (op)gevoed met verhalen. Waar anderen buiten de harem gevoed worden met beelden uit de natuur, het leven op straat en het ‘normale’ leven algemeen, wordt Fatima gevoed met de beelden voortvloeiend uit verhalen. Het zijn de levensverhalen van volwassen vrouwen. Maar ook de verhalen die de vrouwen in de harem vertellen uit de literatuur, zoals die van “Duizend-en-één-nacht”. Er wordt over intellectuelen gepraat en wat die over de rol van de vrouw te zeggen hadden: “Moeder was op die gedachte gekomen nadat ze gehoord had van de theorieën van een Egyptische feministische schrijver Qasim Amin. Hij was de auteur van een bestseller met de provocerende titel De bevrijding van vrouwen (1899), waarin hij de hypothese verkondigde dat mannen vrouwen een sluier lieten dragen omdat ze bang waren voor hun charme en schoonheid (p.108).” Het duurt niet lang of Fatima wil zelf ook schrijfster worden.

Verder wordt er veel over prinsessen, prinsen, koninkrijken, charme, elegantie en schoonheid gesproken, alsof Fatima in een sprookje leeft. Het lijkt de enige manier om juist tot een soort realiteitsbesef te komen en het leven in de harem door te komen. Men vermaakt zich met het opvoeren van de verhalen op het verboden dakterras, een van de weinige vormen van amusement binnen de harem.

Dit is een zeer interessant autobiografisch verhaal wat verder gaat dan een verhaal over een jeugd in de harem. Dat Fatima de vrouw wordt die ze uiteindelijk is geworden maakt haar verhaal bijzonder en het waard om te lezen. Dit boek is ook aan te raden voor wie meer over Marokkaanse of Arabische literatuur en cultuur wil weten.

Waardering: 8/10


Lees “Het verboden dakterras” zelf!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.