Van A tot X – John Berger

Titel:Van A tot X
Auteur: John Berger
Uitgeverij: J.M. Meulenhoff
ISBN: 978 90 290 8348 5

De oorspronkelijke titel in het Engels is: “From A to X, A Story in Letters”. En dat is het boekje ook. Het geeft de brieven weer van A’ ida aan haar geliefde Xavier, die in het gevangenis zit wegens terroristische activiteiten. Het boek is echter tijdloos en de lezer komt ook niet te weten, waar, in welk land, het zich allemaal afspeelt. Misschien was het de bedoeling van de auteur om geen land in diskrediet te willen brengen, maar het is ook niet echt van belang voor het hele verhaal.

De lezer switcht tussen de wereld van A’ ida, die als apotheker werkt en stil verzet biedt tegen “hen” en Xavier in de gevangenis en diens gedachten over vele onrechten die de ontwikkelingslanden teisteren. Hen, dat zijn de vijanden, die in het boek niet met naam worden genoemd. Het zijn de “wachthonden met hun geweren”, die mensen zomaar kunnen laten verdwijnen of meteen vermoorden. Een soort bezettingsmacht dus of gewoon de soldaten in een land die de burgers hun wil opdwingen en alle opstandelingen meteen aanpakken, zoals ze dat met Xavier hebben gedaan.

A’ idas brieven zitten vol van belevenissen die ze in alle details aan haar geliefde vertelt, sommige raar en sommige schijnbaar zonder veel betekenis. Ze vertelt over de mensen in haar omgeving en hun verzet tegenover “hen”, maar ook over haar gewoontes of haar herinneringen van het leven samen met Xavier, die ze zorgvuldig koestert. Ze lijkt zich er nooit bij neer te leggen dat ze haar partner van het leven kwijt is. Ze blijft hopen en haar hoop is door het hele boek duidelijk voelbaar. Ook al worden haar huwelijksaanzoeken met Xavier steeds weer afgewezen – de enige manier die het mogelijk zou maken om hem te bezoeken – ze blijft het toch proberen, hoewel de tijd onophoudelijk verder loopt en ze steeds ouder wordt. De brieven zijn niet in chronologische volgorde geordend, maar toch krijgt de lezer door, dat A’ ida steeds ouder wordt.

Van Xavier daarentegen krijgt de lezer nooit een antwoordbrief te lezen. Hij schrijft echter zijn eigen gedachten en soms belevenissen in het gevangenis op de achterkant van A’ idas brieven. Zo krijgt men toch een indruk, wat hem bezig houdt en dat hij, ook al is hij opgesloten, toch elke kans grijpt om verzet tegen “hen” te leveren.

John Bergers boek heeft veel indruk op mij gemaakt. Natuurlijk kies je als lezer de kant van A’ ida en Xavier, zij zijn degenen die menselijk zijn, en die anderen (“hen”) zijn het, die het mis hebben. Je leeft met de brieven mee en bewondert de A’ idas wil en kracht. Het verhaal in brieven kan en wil de het perspectief van “hen” niet weergeven. Helaas maakt dat het boek een beetje zwart-wit: er zijn de goeden en de slechten. Mischien is het daarom goed, dat de auteur geen tijd en land aangeeft, waar het verhaal zich afspeelt.

Bergers schrijfstijl is verrassend in zijn eenvoud die toch de gevoelens van A’ ida en haar kracht laat doorschemeren. De brieven worden soms beëindigt met een tekening van een hand, net alsof de auteur hiermee wil zeggen, dat niemand zich bij de omstandigheden wil neerleggen maar met al zijn kracht (zijn handen dus) actief blijft en doorgaat. De auteur slaagt erin met zijn verhaal in brieven op een ongebruikelijke wijze een realistisch beeld te scheppen van de moeilijkheden, waartegen mensen onder een strak en onmenselijk regime aanlopen, en waarom ze ervoor kiezen het te bevechten.


“Van A tot X” zelf lezen?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.