De Euro – Joseph E. Stiglitz

Titel: De Euro, hoe de gemeenschappelijke munt de toekomst van Europa bedreigt
Auteur: Joseph E. Stiglitz
Uitgeverij: Athenaeum
ISBN: 978 90 253 0087 6

Je hebt geen Nobelprijswinnaar nodig om te zien wat nodig is om de Euro te redden.
– Joseph E. Stiglitz

Joseph E. Stiglitz kreeg in 2001 de Nobel Prijs voor de Economie. Hij ontving deze prijs voor zijn theorie over de invloed van informatie-symmetrie (Jij weet iets dat ik niet weet) in de economie. Hij werkte voor de Wereldbank en was lid van de Amerikaanse Presidentiële Adviesraad voor de economie. Zijn baan bij de Wereldbank kwam tot een einde toen hij ontslagen werd omdat zijn visie niet meer strookte met het wereldbeeld van de grootste financiële instellingen.

In “De Euro, hoe de gemeenschappelijke munt de toekomst van Europa bedreigt” analyseert hij het Europese monetaire experiment genaamd “De Euro”. Hij begint met de geschiedenis en de manier waarop alles rondom de Euro is georganiseerd. Hij roept ook in herinnering hoe sommige economen twintig jaar geleden al riepen dat een monetaire unie onmogelijk is zonder politieke unie. Vervolgens beschrijft Stiglitz wat erin de jaren waarin we de Euro hadden (sinds 1999) is gebeurd. Hij vertelt ook dat dit voor economen, die uitgaan van een bepaald economisch wereldbeeld als een volstrekte verrassing is gekomen. Stiglitz legt ons uit hoe dit economisch wereldbeeld, het neo-liberalisme, eigenlijk in elkaar zit en hoe het heilige geloof in deze “Ideologie” economen blind heeft gemaakt voor een aantal essentiële factoren.


Daardoor kon het niet anders dat landen als Duitsland steeds sterker werden, terwijl de landen in de periferie in de problemen kwamen. Daardoor kon het ook niet anders dan dat de oplossingen die de Trojka voor Griekenland aandroeg alleen maar tot meer ellende konden leiden.

Maar waarom hadden we die Euro ook alweer? Ooit was het idee dat een gemeenschappelijke munt ons nader tot elkaar zou brengen. Het zou convergerend werken. En we zouden er allemaal op vooruitgaan, omdat we meer economische groei zouden zien. Stiglitz pakt er een (groot) aantal rapporten bij en laat zien dat de voordelen van de Euro zich niet hebben voorgedaan, terwijl de nadelen evident zijn. Voor dat laatste vergelijkt hij de prestaties binnen de Eurozone met landen buiten de Eurozone. De vergelijking doet pijn voor ons Europeanen….

Dus, zo is zijn conclusie: de munt heeft niet gebracht wat we gehoopt hadden. Sterker; de rijken zijn rijker geworden, de armen armer. De Euro, ooit een middel, is nu een doel geworden.

Vervolgens gebeurt er iets vreemds: Stiglitz heeft ons eerst uitgebreid verteld waarom de Euro niet werkt en ook nooit had kunnen werken. Hij heeft verteld dat de Euro vooral nadelen heeft. En toch gaat hij vervolgens in op de vraag hoe het Euro-project te redden. De vraag óf de Euro gered zou moeten worden stelt hij echter niet. Hij geeft ook geen enkele reden die ons als lezer zou moeten overtuigen dat de Euro gered moet worden.

En zijn oplossingen zijn weliswaar simpel (zoals hij zegt: “Hier heb je geen Nobelprijs voor nodig”), maar ze zullen wel enorm omstreden zijn. Want elke oplossing komt erop neer dat er méér Europa moet komen. Misschien kun je de man dat niet kwalijk nemen, want Amerikanen zijn natuurlijk gewend aan Federatie-denken, maar in Europa wordt dat nog een hele toer. Stiglitz erkent dit gebrek aan draagvlak onder de bevolking, en meent dat dit op te lossen zou zijn door het democratisch gehalte van de EU te verhogen.

Over dat democratisch tekort van de EU spreekt hij vaker, ook in het nawoord n.a.v. de Brexit, waar Stiglitz even heel leuk opmerkt dat de EU niet langer meer een club is waar je bij wilt horen, maar een club waar je bij blijft uit angst. Want is dat niet waar de dreigende taal van Juncker richting de Engelsen op neer komt? Juncker wil immers een voorbeeld stellen om te voorkomen dat andere landen het idee van de Britten volgen. Dezelfde Juncker trouwens die het referendum “De slechtste beslissing ooit” heeft genoemd. Alsof het vragen wat de bevolking ergens van vindt een doodzonde is.

Toegegeven, Stiglitz spreekt niet alleen over de Euro. Hij schetst ook twee andere scenario’s: de ene waarbij gebruik gemaakt wordt van meerdere Euro’s (denk aan de Neuro en de Zeuro). Die aanpak vereist echter een 100% girale economie, het is maar de vraag of mensen daar in mee willen. We krijgen dan weer meerdere munten, met wisselkoersrisico. Het grappige is dat Stiglitz zo een beetje zijn hele boek heeft betoogd dat financiële markten niet zo goed functioneren als iedereen maar gelooft, maar dat hij hier juist een ongefundeerd vertrouwen uitspreekt: “Moderne financiële markten weten echter heus wel hoe ze met deze risico’s kunnen omgaan.” (p.305). Diezelfde financiële markten dus, die hebben geleid tot alle problemen…

De andere optie is om als vrienden uit elkaar te gaan en gewoon de Euro op te geven. Maar, zo spreekt Stiglitz uit: het redden van de Euro heeft de absolute voorkeur.

Maar waarom… dat blijft onduidelijk. Op geen enkele wijze onderbouwt hij waarom Europa meer geïntegreerd zou moeten worden. Hij ziet dat schijnbaar als een volstrekt logisch doel, waarmee iedereen het logischerwijze 100% eens is. Daar zit wel een makke in dit boek.

Zeg ik nu dat ik het niet eens ben met een Nobelprijswinnaar?  Ja, eigenlijk wel. Tenminste, niet helemaal. Zoals sommige lezers misschien al weten is “yours truly” economisch geschoold, zowel op HBO-niveau als Universitair. Ik ben dus “opgegroeid” met al die economische modellen die Stiglitz in zijn boek onderuit haalt. Dat is erg confronterend. Maar hij doet dit dermate sterk, dat ik niet anders kan dan toegeven dat zijn verhaal eigenlijk heel erg voor de hand ligt. Zo een beetje elke pagina schoof ik een beetje verder weg van het vrije-markt-kapitalisme richting een door de overheid gereguleerde economie.

Hij stipt ook TTIP en CETA aan, waarbij hij de parallel legt met de Euro-ellende. Hij omschrijft de acties van de Trojka op zo een manier dat ik niet kan volhouden dat de Grieken de ellende over zichzelf hebben afgeroepen. Nee, het is ook de schuld van de andere landen> En de “redding” heeft de Grieken alleen maar verder in het moeras geholpen. Het doet denken aan een gedicht dat licht aangepast ook hier gebruikt kan worden:

First they came for the Greek, and I did not speak out—
Because I was not a Greek

Then they came for the Portuguese, and I did not speak out—
Because I was not a Portuguese.

Then they came for the Spanish, and I did not speak out—
Because I was not a Spanish.

Then they came for me—and there was no one left to speak for me

Stiglitz heeft me met zijn boek dus een stuk naar links doen opschuiven en hij heeft mijn oogkleppen verwijderd. Best knap, want uit de psychologie is bekend dat mensen er enorm goed in zijn om andere zienswijzen simpelweg niet aan te KUNNEN nemen omdat ze informatie die tegenstrijdig is aan wat ze al weten gewoon niet opnemen.

Maar ook een Nobelprijswinnaar laat soms steken vallen. Stiglitz doet dat doordat hij geen enkele onderbouwing geeft waarom de EU politiek één geheel zou moeten worden. En soms maakt hij zich er te gemakkelijk vanaf, door precies datgene te doen wat hij anderen verwijt: teveel vertrouwen op “de markt”.

Kortom, 370 pagina’s van volstrekt nieuwe inzichten, afvallende oogkleppen en schokkende inconvenient truths. Met af en toe een schoonheidsfoutje.

Waardering: 10-/10


Lees “De Euro, hoe de gemeenschappelijke munt de toekomst van Europa bedreigt” zelf!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *