Schrijven als een ander – Maarten Steenmeijer

Titel: Schrijven als een ander
Auteur: Maarten Steenmeijer
Uitgeverij: Wereldbibliotheek
ISBN: 978 90 284 2617 7

Wat komt er eigenlijk kijken bij vertalen? En wat maakt een goede vertaling? Om eerlijk te zijn, zijn dat vragen die ik mezelf als voormalig literatuurstudent nooit heb gesteld. Eigenlijk kan ik me maar twee situaties voor de geest halen waarin ik überhaupt  bij het vertaalproces van een boek heb stilgestaan. De eerste keer bij een (vermoedelijk zeer goedkoop geproduceerde) editie van “Madame Bovary” waarbij ik het origineel niet nodig had om vast te kunnen stellen dat

het een vertaling was om van te huilen. Ook de tweede keer dat ik stilstond bij een vertaling, kwam mijn oordeel niet voort uit de kennis van de oorspronkelijke taal (of in Steenmeijers woorden; de brontaal). Ik las namelijk de vertalingen van de boeken van Carlos Ruiz Zafon, en ik kon niet anders dan concluderen dat Nelleke Geel geweldige prestaties had geleverd. Onderbouwen kon ik het niet, maar voelen deed ik het wel. In “Schrijven als een ander” laat Maarten Steenmeijer zien dat dat voelen belangrijk is en op grond van welke argumenten ik die stelling voortaan kan onderbouwen.

In “Schrijven als een ander” laat Steenmeijer ons kennis maken met de interessante keuzes, nuances, prioriteiten en stijlaanpassingen  die schuilgaan achter elke vertaling en waarover veel mensen totaal niet nadenken. Daarover kan je natuurlijk denken: “Interessant, maar wat heb ik daar als lezer mee te maken?“. Dat is waar Steenmeijer de details aandraagt die je daar anders over doen laten denken.

Bijvoorbeeld: Nederlandse literatuur lees ik logischerwijs in het Nederlands. Engelstalige literatuur in het Engels en alle boeken uit andere talen lees  ik willekeurig – of beter gezegd bepaald door wat voor handen is – in één van de twee bovengenoemde talen. Maar wie weet dat Engelse vertalingen vanuit een compleet ander principe worden vertaald dan Nederlandse vertalingen?

Het schijnt dus zo te zijn dat Engelse uitgeverijen het steevast belangrijker vinden dat boeken duidelijk te lezen zijn dan qua stijl trouw te zijn aan het origineel. Dat komt er dus op neer dat bijna elke Engelse vertaling die je leest, expres dermate is aangepast om de kans te vergroten dat de vertaling door meer mensen wordt gelezen! Dat lijkt me toch een stuk kennis dat ook invloed heeft op lezers die zich in eerste instantie niet betrokken voelen bij het vertalingproces.

Steenmeijer draagt een grote verscheidenheid aan vertalingen aan en leidt de leek in de wereld der vertalingen door een reeks van de betere en de minder goede keuzes die zijn gemaakt door de verschillende vertalers. Natuurlijk  is en blijft dat ook voor een ervaringsdeskundige een zeer subjectieve aangelegenheid, maar Steenmeijer onderbouwt plausibel. Zodoende voelt het alsof je als lezer soms ook de kritische bril wordt opgezet – en dat is iets wat mij op mijn beurt ook enthousiasmeert voor het vertalingproces.

Toch is dit boek niet altijd even meeslepend en overtuigend. Zoals iedereen die ooit heeft stilgestaan bij het schrijven van een goede tekst, zal Maarten Steenmeijer weten dat een pakkend begin van een tekst juist vreselijk belangrijk is. Maar op de één of andere manier verzandt het eerste hoofdstuk al in voorbeelden van vertalingnuances die voor de meeste mensen muggenzifterig aan zullen doen. In de rest van zijn boek weet Steenmeijer dubbel en dwars de aandacht terug te winnen, maar dat eerste hoofdstuk is om eerlijk te zijn een wat langzame en saaie start. Te veel aanrekenen wil ik hem dit niet, want ik vind juist dat hij in de rest van het boek uitblinkt in het afstoffen van dit taalkundig onderwerp, maar misschien moet de saaiheid van het eerste hoofdstuk vooral benoemd worden als bemoediging voor toekomstige lezers van dit boek: ja, het is een lastig begin maar het wordt écht beter. Beloofd. Oók als je denkt dat je als casual lezer niets met vertalingen te maken hebt.

Waardering: 8.5/10


Lees “Schrijven als een ander” zelf!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *