In het land van de eeuwige zomer – Joseph Roth

Titel: In het land van de eeuwige zomer, reportages uit Frankrijk
Auteur: Joseph Roth
Uitgever: Bos Lubberhuijzen
ISBN: 978 90 593 7475 1

Joseph Roth (1894-1939) was één van de meest succesvolle journalisten van zijn tijd. Ook is hij met een aantal romans bekend geworden. Minder bekend was dat Roth veel heeft geschreven over de Franse steden waar hij in verbleef. Roth blijkt een echte Francofiel. Gezien het tijdperk waarin hij schreef (na de voor Duitsland vernederend afgelopen Eerste Wereldoorlog, en gedurende de beginjaren van Adolf Hitler) extra bijzonder: een Duitser die van Frankrijk houdt.

Het boek bestaat uit drie delen, elk met een eigen “gevoel”. Het eerste deel leest als een persoonlijk reisverslag, waarin Roth uitgebreid beschrijft hoe de steden die hij bezoekt op hem overkomen. Het tweede deel zijn beknoptere reisverhalen, die (vermoed ik) als column in de krant verschenen. Het derde deel bevat reportages, waarin Roth als buitenlands correspondent verslag doet van ontwikkelingen.

Roth, waarmee ik voor het eerst kennis maak, blijkt een geweldig beeldende schrijver, die het Franse land in welhaast poëtische termen bejubelt. Zoals Roth het aanpakt, zo zouden reisgidsen het moeten aanpakken. Wat te denken van zijn lofzang op Avignon: “Avignon is de witste stad ter wereld. Ze heeft geen bos nodig. Ze is een stenen tuin vol stenen bloemen. Haar huizen, kerken en paleizen zijn gegroeid en niet gebouwd. Er hangt nog steeds een geheim rond haar zuivere vormen. Binnen haar muren hoor je geruis als in bossen. Haar steen is wit en grenzeloos dramatisch, zoals al het onmetelijke. In sprookjesboeken staan soms prenten van zulke steden. Naïeve gelovige mensen stellen zich zo de stad voor waar in de hemel overledenen wonen. Jongetjes fantaseren over zulke stenen met dikke witte muren, honderden klokken en platte daken waar prinsessen overheen wandelen.”(p.45). Je zou toch direct in de eerste de beste trein naar het zuiden stappen?

Maar Roth is geen dromer. Hij heeft wel degelijk gevoel voor de politieke ontwikkelingen van zijn tijd: “Hoe dom is de angst van bepaalde staten, zelfs als ze Europees gezind zijn, dat ‘de eigen aard’ verloren zou gaan en dat de kleurrijke mensheid één grijze soep zou worden. Maar mensen zijn geen kleuren, en de wereld is geen schilderspalet! Hoe meer vermenging, hoe sterker de eigen aard!” (p.57). Hoewel nog steed (opnieuw?) actueel. Roth beschrijft hier niet de spanningen tussen de VS en Noord-Korea. Hij heeft het niet over Syrië en de vluchtelingenproblematiek. Hij heeft het niet eens over de Europese Unie. Geloof het of niet, hij schreef dit al in 1925. Adolf Hitler was na zijn mislukte staatsgreep van 1923 weer vrijgelaten en werkte nu via democratische weg aan zijn machtsgreep. Roth lijkt feilloos aangevoeld te hebben waarheen dit zou leiden.

Het is echter niet alleen de Grote Politiek, die Roths’ kritische blik moest verduren. Roth toont zich ook tegenstander van stierengevechten. Voor hem zijn de stierenvechters simpele, grijze sulletjes, die hun dagelijkse sleur kleur proberen te geven door in de arena tenminste één keer een mooi kostuum te dragen en zich heldhaftig te voelen. Of hij beschrijft de betaalde liefde in een havenstad (vermoedelijk Marseille): “De vrouwen zitten op straat voor hun winkel, het zijn de oudste en dikste vrouwen ter wereld. Ze verkopen lijven, de hele dag, de hele nacht. Zeelui, die van de schepen komen, trekken in losse groepjes van tien tot vijftien man door de steeg. Ze blijven onderweg in de kroegen hangen. Een jukebox stopt dan met spelen, een gordijn van glasparels valt voor een smoezelige canapé en er ontstaat een gat in de gesloten rij van verkoopsters op straat” (p.119). Na deze beschrijving van de Rosse Buurt springt Roth zonder moeite over op het beschrijven van de kinderen die een gevolg zijn van deze professie, waardoor hij in één kort stuk niet alleen blijk geeft van observatievermogen, maar ook van gevoel voor de sociale gevolgen van de maatschappelijke structuur waarin hij zich beweegt.

Kortom, Roth blijkt een enorm begenadigd schrijver, die de taal hanteert met een virtuositeit die slechts enkelen gegund is. Een man met een vlotte pen, een scherp oog en een goed stel hersens. Als ik in het vervolg de naam Roth tegenkom, zal ik met gepaste eerbied bestuderen welk boek ik ben tegengekomen.

Waardering: 8/10

Lees “In het land van de eeuwige zomer” zelf!

 

 

Over Jeroen L

Eén van de oprichters van LekkerLezen.net. In het dagelijks leven actief als bedrijfskundige/docent, 's avonds het liefst met de neus in een goed boek!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *