Verjaagd door vuur en water – Kees Slager

Titel: Verjaagd door vuur en water – Evacuatie- en vluchtelingenverhalen van Zeeuwen
Auteur: Kees Slager
Uitgeverij: Uitgeverij Den Boer de Ruiter, Vlissingen
ISBN: 978 90 798 75467

De familie van mijn vader is afkomstig uit Zeeland. Zierikzee om precies te zijn. Hoewel de familie al meer dan een halve eeuw uit Zeeland weg is, vindt mijn oom het leuk om op de verjaardagen van zijn neefjes een cadeau te geven dat iets met Zeeland te maken heeft. En zo kreeg ik de afgelopen keer “Verjaagd door vuur en water – Evacuatie- en vluchtelingenverhalen van Zeeuwen.” van Kees Slager.

In eerste instantie dacht ik dat dit boek over ‘De Ramp’ ging. (De Zeeuwen hebben een duidelijke en krachtige benaming voor de watersnoodramp van 1953.) Maar dit boek gaat over een stuk oorlogsgeschiedenis waar ik eigenlijk helemaal niets van af wist: de evacuaties van Zeeuwen in en rond de Tweede Wereldoorlog. Voordat de Duitsers binnen vallen wordt door de Nederlandse regering besloten tot inundatie van delen van Zeeland om de opmars van de Duitsers te kunnen belemmeren. Aan het eind van de Oorlog doen de Duitsers hetzelfde met het idee om de Geallieerden tegen te houden en de Geallieerden bombarderen de dijken en duinen om het de Duitsers lastig te maken. Steeds weer moeten de boeren en burgers uit de polders en laaggelegen gedeelten vluchten voor het water. Samen met de bombardementen van Duitsers en Geallieerden op de enkele Zeeuwse steden die wat hoger liggen en de langzaam over Zeeland trekkende frontlinie veroorzaakt dit (relatief) grote stromen van vluchtelingen.

In dit boek geen historische of tactische beschrijvingen van de oorlogshandelingen, maar persoonlijke verhalen van vluchtelingen en evacués, overgenomen uit dagboeken op opgetekend tijdens interviews, meestal jaren later. Van oma’s die met stoel en al op een kar geladen worden, tot vrouwen die bevallen in schuilkelders, van mensen die al dan niet hartelijk ontvangen worden in Noord-Brabant, tot achterblijvers die onderduiken in hun eigen boerderij.

Het boek is geen verzameling van lange ooggetuigenverslagen, maar aan de hand van de vele getuigenissen worden de evacuaties vanuit het standpunt van de slachtoffers beschreven. Zowel de vele diepte punten als de enkele hoogtepunten.
Nadeel van deze aanpak is dat we geen echte band krijgen met de slachtoffers die hun verhaal doen. Het blijft toch een enigszins afstandelijk boek. Doordat we het leed te lezen krijgen uit hun eigen mond, raakt het leed ons wel, maar een halve pagina later hebben we het alweer over een iemand anders.

Het mooie van het boek is dat het een heel stuk geschiedenis vertelt dat in ieder geval voor mij onbekend was. Zo wist ik niet dat toen Nederland capituleerde dat niet voor Zeeland gold en dat daar nog een tijdje o.a. Franse soldaten zijn blijven vechten. Ook heeft het boek mijn beeld van de vluchteling persoonlijker gemaakt. Er staan persoonlijke verhalen in van mensen die in een of andere halve dag tijd, al hun bezittingen zijn kwijtgeraakt of hebben moeten achterlaten uit angst voor hun leven. En dan te bedenken dat er nu ook miljoenen vluchtelingen op de aarde rondlopen of in tentenkampen zitten.

De beschrijving van het persoonlijke leed geeft ook een heel ander beeld op de oorlog als dat van de meeste andere boeken over de Tweede Wereldoorlog, die ik gelezen heb. Omdat er ook verhalen zijn opgenomen van Zeeuwen die op hun evacuatieadres zitten of onderweg ernaar toe zijn, is het boek niet geheel beperkt tot Zeeland. Al blijven dat uitzonderingen.

Wel is het boek met 300 pagina’s wat aan de dikke kant voor een niet-Zeeuw. De evacuatieverhalen gaan op een bepaald moment toch een beetje op elkaar lijken, wat de oorzaak van de evacuatie ook is. Omdat ik niet uit de regio kom is het bombardement van Biggekerke voor mij niet veel anders dan dat van Westkapelle. Bij bijna alle families wordt verteld in welke straat dat ze woonden. Dat zijn details die voor mij geen enkele toegevoegde waarde hebben. Doordat ook de topografie van Zeeland me niet tot in detail bijstaat, zouden er van mij wat meer overzichtkaartjes in het boek mogen staan zodat ik een beter beeld heb bij waar het water of het vuur op dat moment vandaan komen.

Wat ik als erg storend ervaren heb bij het lezen, zijn de tientallen type- en redactiefouten. Op verschillende plekken zijn zinnen omgegooid, maar is een gedeelte van de oude zin blijven staan. En natuurlijk kan ik best even glimlachen als het gaat over de inslagen van “bomen en granaten”. Maar meer nog erger ik me eraan. Ieder boek, ook een boek met een beperkte doelgroep, verdient beter.

Natuurlijk is dit een boek dat vooral voor Zeeuwen is geschreven. Het beschrijft een belangrijk deel van hun geschiedenis vanuit de persoonlijke verslagen van de mensen die het zelf hebben meegemaakt. Zeeuwen kunnen de beschrijvingen goed plaatsen en de verschillende locaties herkennen, waardoor ze een beter beeld krijgen van de impact die de Tweede Wereldoorlog heeft gehad op het dagelijks leven van de Zeeuwen. Voor niet Zeeuwen en mensen die geen bijzondere interesse hebben in de persoonlijke ervaringen uit de Tweede Wereldoorlog, is het boek net iets te gedetailleerd en te lang.

Waardering: 6,5/10


Lees “Verjaagd door vuur en water” zelf!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *