Leven en wandel van Zorbás de Griek – Nikos Kazantzakis

Titel: Leven en wandel van Zorbás de Griek
Auteur: Nikos Kazantzakis – vertaald en van duiding voorzien door Hero Hokwerda
Uitgeverij: Wereldbibiotheek
ISBN: 978 90 284 2614 6

Schreef ik in mijn recensie van Maarten Steenmeijers “Schrijven als een ander” nog dat ik in mijn leven maar twee keer bij een vertaler heb stilgestaan: met deze nieuwe vertaling van “Leven en wandel van Zorbás de Griek” wordt dat drie keer.

In zijn boek over vertalen schreef Steenmeijer dat vertalers meer op de voorgrond moeten treden, en dat vertalingen meer gezien moeten worden als dialogen tussen schrijvers en vertalers. Deze vertaling van “Leven en wandel van Zorbás de Griek” voldoet zó goed aan de eisen van Steenmeijer dat ik niet anders kan dan deze recensie die over het boek van Kazantzakis gaat, te beginnen met mijn lof over Hero Hokwerda’s vertaalwerk.

Want hoe vaak gebeurt het niet dat je een ouder boek of een historische roman leest die zich afspeelt op een locatie en/of in een tijdperk waarvan je niets weet? Natuurlijk leer je het één en ander al lezende maar vaak is dat niet voldoende om zonder verder onderzoek de tekst in de juiste context te kunnen plaatsen.

Als je interesse voldoende gewekt is kan je dat onderzoek  doen tijdens het lezen van het boek of erna, maar beide opties schudden je nogal uit de beleefwereld van het boek. Hoe vreselijk fijn is het dan dat de vertaler zelf al heeft bedacht dat de meeste lezers niet bekend zijn met de ins and outs van het door hem vertaalde werk? Je leest een woord dat je zeer waarschijnlijk niet kent en zie daar: een duidelijke en beperkte voetnoot redt je uit de puree die onbegrip heet.

Op deze manier lees je soepeltjes het boek uit om vervolgens een nawoord van de vertaler te treffen dat je van alle informatie voorziet om het boek in verschillende tradities en contexten te kunnen plaatsen. Het feit dat Hokwerda ons al deze informatie gunt, wil wat zeggen over hoe zeer het boek hem aan het hart gaat en hoe graag hij wil dat de culturele en filosofische schatten die er in schuilgaan aan de oppervlakte komen. En met die inspanning bewijst Hokwerda een groots vertaler zijn.

Dat gezegd hebbende, is er nu de ruimte om Nikos Kazantzakis’ roman te beoordelen op het werk dat van hemzelf is. Kazantzakis schreef het in de zomer van 1941, maar het werk werd pas postuum in 1959 gepubliceerd. Het verhaal speelt zich (waarschijnlijk) in de jaren ’20 van de vorige eeuw af en wordt verteld vanuit het perspectief van een intelligente en geletterde jongeman die in de ban raakt van een wat oudere man met een bewogen leven. Je zou bijna denken dat het hier om “The Great Gatsby” gaat, maar inhoudelijk kan “Leven en wandel van Zorbás de Griek” daar niet verder vanaf staan. In het geval van Gatsby raakt de jonge intellectueel gedesillusioneerd, in het geval van Zorbás leert de jonge intellectueel te leven.

De jongeman in kwestie vertelt in de ik-vorm hoe hij een zomer lang met zijn vriend en levensleermeester Alexis Zorbás werkte en leefde op Kreta. Samen beleven ze veel en wordt er nog meer gesproken – al zijn eerlijkheidshalve niet al die daden en woorden even interessant. Maar daar gáát het niet om. Kazantzakis zet zijn eigen, eeuwig reflecterende karakter om in een ik-figuur die geïnspireerd raakt om werkelijk mens te worden – of er in ieder geval over te schrijven in plaats van over abstracte ideeën.

Zoals gezegd zijn niet alle gegevens van het verhaal even meeslepend, maar de verveling slaat nooit toe. Wat wél toeslaat is het zinderende taalgebruik dat net zo helder sprankelt als de azuurblauwe zee die zo vaak wordt genoemd. Dat taalgebruik is niet alleen erg geschikt voor proza, het leent zich ook uitstekend voor de filosofische openbaringen die worden gedaan, zoals het bekende: “Ik hoop niets. Ik vrees niets. Ik ben vrij.”

“Leven en wandel van Zorbás de Griek” is een aanrader voor de levensgenieters, maar misschien is het van de meeste waarde voor de mensen die te veel nadenken over hun eigen doen en laten. Voor hen is dit boek zeer geschikt als landkaart: want Kazantzakis heeft er duidelijk in uitgestippeld hoe je om die valkuilen heen kan leven en wandelen.

Waardering: 9/10


Lees “Leven en wandel van Zorbás de Griek” zelf!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *