Macht en verzet – Ilija Trojanow

Titel: Macht en verzet
Auteur: Ilija Trojanow
Uitgever: De Geus
ISBN: 978 90 445 3660 7

Ilija Trojanow is een Bulgaars-Duitse schrijver, vertaler en uitgever. Hij heeft een internationale achtergrond en wordt daarom wel een aarts-kosmopoliet genoemd. Hoewel hij in de hoofdstad van Bulgarije (Sofia) is geboren, vluchtten zijn ouders in de jaren zeventig van de vorige eeuw naar Duitsland. Dit in verband met de politieke situatie in Bulgarije. Een jaar daarna reisden ze naar Kenia. Na een verblijf ging Ilija Trojanow in München studeren. Nadat hij een uitgeverij gespecialiseerd in Afrikaanse literatuur oprichtte, woonde hij in Mumbai, Kaapstad en Oostenrijk. Het is dan ook niet verwonderlijk dat een eerder boek van hem “De Wereldverzamelaar” was, wat over de Britse avonturier Richard Burton gaat.

Trojanow is zowel gespecialiseerd in fictie als non-fictie. In “Macht en verzet” laat Trojanow zien dat hij als geen ander in een roman feiten en de werkelijkheid kan verweven. Voor deze roman baseerde hij zich op “mondelinge en schriftelijke getuigenissen van een groot aantal voormalige politieke gevangenen”. Er is daarnaast gebruik gemaakt van authentieke documenten van de staatsveiligheidsdienst van Bulgarije die slechts tijdelijk toegankelijk waren.

Het resultaat is een zeer intelligente roman over de communistische tijd in Bulgarije geworden. De hoofdpersonages zijn Konstantin en Metodi maar ook de tijd. De hoofdstukken in het boek zijn dan ook onderverdeeld in Metodi, Konstantin en tijdsperiodes waarbij het boek begint met het hoofdstuk “1999 vertelt” (p.9), “1952 vertelt” (p.159), “1956, 1968, 1980 vertelt” (p.279). Deze data zijn uiteraard niet willekeurig gekozen.

Wat de roman de kracht geeft zijnniet alleen de non-fictie elementen die een uitzonderlijk inzicht bieden in de staatsveiligheidsparanoia van Bulgarije onder het communisme. Nee, de kracht komt juist  van de personages met hun karakters en daarin hun menselijke zwaktes. De personages zijn gevormd door de politieke situatie en kunnen ook het verleden niet loslaten. Konstantin die zich bijvoorbeeld afvraagt: “Schrijf je je memoires? Hoeveel misbaksels heb je op de wereld gezet? Heb je ze geleerd alles en iedereen te verraden?” (p.13). Later wordt duidelijk dat het om Metodi gaat. Konstantin die zelf ook verraden is en in de concentratiekamp heeft gezeten als onderdeel van zijn straf. Dan is er Metodi die voor de staatsveiligheidsdienst is gaan werken, ook later blijft er een agent in hem schuilen, “de veiligheidsdienst slaapt nooit” (p.10).

Beiden hebben hun eigen weg gekozen die niet verder uit elkaar kon liggen. Konstantin en Metodi houden elkaar in evenwicht in het boek. De ene aan de ene kant van het spectrum tegen het systeem. De ander aan de andere kant van het spectrum als onderdeel van diezelfde dictatuur. Voor de een werkt het systeem onderdrukkend, voor de ander schept het mogelijkheden en wordt het als plicht gezien daar gebruik van te maken.

Het boek is bij vlagen griezelig omdat zelfs na de val van de Berlijnse Muur en het communisme ten einde is, dezelfde aanhangers van de dictatuur positie blijven behouden. Je kunt je voorstellen hoe verschrikkelijk dit voor de slachtoffers is van het communistische regime.

“Macht en verzet” is een indringende roman die leest als een psychologische thriller. Doordat in het boek fragmenten zijn opgenomen uit het archief van de staatsveiligheidsdienst krijg je het idee dat de verhaallijn soms wordt onderbroken maar dat is telkens maar voor even. Deze roman van Trojanow is zo goed dat het het antwoord is op de vraag welk goed boek je recentelijk hebt gelezen.

Waardering: 8/10


Lees “Macht en Verzet” zelf!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *