De Welwillenden – Jonathan Littell

Titel: De Welwillenden
Auteur: Jonathan Littell
Uitgeverij: Rainbow
ISBN: 978 90 417 0974 5

Voor het boek “De Welwillenden” is een waarschuwing op zijn plaats: dit is geen licht boekje wat je even tussendoor lees. Het boek, dat oorspronkelijk in 2006 uitkwam en nu door Rainbow opnieuw uitgegeven is, is een zwaar werk. Om te beginnen door zijn omvang. Bijna 1000 pagina’s dik is het boek. Maar het is vooral heftig door de inhoud.

In “De Welwillenden” volgen we Maximillian Aue, een sexueel wat getroubleerde man die op een dag wordt opgepakt op verdenking van homoseksualiteit. De verdenking is niet onterecht, maar bewijs is niet voorhanden. Dus wat doe je, als je homoseksuele contacten hebt en je woont in een land van anti-semitisme en homo-haat? Precies, je wordt deel van de SS.

 

Gedurende de oorlogsjaren wordt Aue steeds meer ingezet voor de “Joodse kwestie”, waarbij hij betrokken raakt bij de liquidatie van politieke dissidenten, communisten en zigeuners en natuurlijk de Joden. Zo beschrijft hij een actie waarbij in een dag 50.000 joden het leven verliezen. Een heftig verhaal, maar op zichzelf niets nieuws. Wat wel nieuw is, is dat we de ontwikkelingen vanuit het oogpunt zien van de dader en er dus een context bij krijgen. Hoe komt iemand tot dergelijke verschrikkelijke wandaden? Wat denk je dan? Littell slaagt erin een geesteswereld inzichtelijk te maken waardoor het een soort van begrijpelijk wordt waarom de daders deden wat ze deden. Soms haast sympathiek worden. En dat is voor jou als lezer erg confronterend. Want je wilt een dergelijk persoon niet sympathiek vinden. Want als een sympathiek persoon tot dergelijk wangedrag kan komen, dan zou het jezelf misschien ook kunnen?

Gelukkig is de persoonlijke geschiedenis van Aue nog voldoende bizar om wat distantie te creëren waardoor je je eigen gemoedsrust kunt behouden. Alhoewel, het laat je niet los. “Ik meende de reacties van de manschappen en officieren tijden sde executies nu beter te begrijpen. Als ze het te kwaad kregen, zoals ik tijdens de Grosse Aktion, dan was dat niet alleen door de stank en het vele bloed, maar ook door de angst en het geestelijk lijden van de veroordeelden, die op hun beurt vaak meer leden vanwege de pijn en de dood van hun dierbaren (..). De ongehoorde wreedheid waarmee sommige mannen de veroordeelden vóór hun executie behandelden, door mij aangezien voor onnodig sadisme, was in veel gevallen eenvoudigweg het gevolg van het overstelpende medelijden dat ze volden en dat niet op een andere manier tot uiting kon worden gebracht; daarom veranderde dat medelijden in woede, een machteloze, doelloze woede, die zich dus bijna onherroepelijk moest keren tegen degenen die dat gevoel hadden veroorzaakt. Als de vreselijke slachtpartijen in het Oosten iets bewezen, dan was het paradoxaal genoeg wel de onaantastbare solidareit van mensen jegens elkaar.”(p.151)

Aue, die het verhaal vertelt als zijn memoires komt uit het boek naar voren als een goede kerel, met het hart op de juiste plaats, die zich vooral bekommert om de productiviteit die de Joden kunnen opleveren. Die Joden zijn tenslotte minderwaardig en moeten dus voor het Reich ingezet kunnen worden. De vernietigingskampen zoals die in Auschwitz zijn hem een doorn in het oog, want er worden veel te veel Joden geliquideerd die nog best productief hadden kunnen zijn. De “verliezen” aan productiviteit zijn te hoog.
En hoewel hij onpasselijk wordt van hetgeen hij ziet, is de productiecapaciteit van de geïnterneerden zijn voornaamste zorg. De menselijkheid gunt hij hen niet, hoewel hij met zijn superieuren in de clinch ligt over een extra jas die gevangenen volgens hem zouden moeten krijgen om te voorkomen dat ze doodvriezen voordat ze volledig door de Arbeitseinsatz zijn uitgenut.

De efficiency, de industriële wijze waarin met de Endlösung wordt omgegaan is verontrustend. Of wat te denken van een discussie over de voordelen van een vergassings-vrachtwagen, waarin de veroordeelden tijdens het rijden met de uitlaatgassen vermoord worden, zodat ze op de bestemming alleen nog maar in een crematorium geschoven te worden? Een discussie, waarbij één van de officieren een voorkeur uitspreekt voor het vuurpeleton, omdat dat toch een stuk “gemütlicher” is. Of een vergadering waarin besloten moet worden of de “Bergjuden” in de Kaukasus nu echt Joden zijn, of eigenlijk toch een ander volk. Iets waar uitgebreide studies voor gedaan worden, uiteraard wel met het doel de stam uiteindelijk uit te roeien. Maar omdat Aue dit politieke spelletje niet doorzag, was zijn rapportage te genuanceerd om een slachtpartij te rechtvaardigen.

En zo gaat het duizend pagina’s lang door. Bizarre gesprekken, knappe filosofische redeneringen die uitmonden in de juistheid van het handelen, plichtsbesef en geloof in het Nationaal-Socialisme. En ook de nodige demonen die de hoofdpersoon al sinds zijn jeugd achtervolgen. Oude demonen, maar ook nieuwe hallucinaties, soms door drank, soms door zijn eigen denkpatroon. Tussen de bedrijven door wordt Aue ook nog lastiggevallen door politie-agenten die hem verdenken van de moord op zijn moeder.

“De Welwillenden” is een uitdaging om te lezen, een boek dat je losrukt uit je eigen comfortable stoel en je confronteert met de lelijkste kanten van het menszijn. Knap geschreven, met soms een enorme dosis aan details en feitjes, alleen al over de taalkundige kanten van de Kaukasus waardoor je blind gelooft dat de dingen echt zo zijn gelopen. Een pijnlijk confronterend boek dus, dat je dwingt om ook over jezelf na te denken.

Waardering: 9,5/10


Lees “De Welwillenden” zelf!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *